Carolina

Русско-чеченский словарь, составленный А.Т. Карасаевым и А.Г.Мациевым. Словарь был издан в 1978 году издательством «Русский язык» и содержит около 40 тысяч слов.


ПОЛЬЗОВАНИЕ СЛОВАРЕМ



1.Все заглавные русские слова расположены в алфавитном порядке.

2.Омонимы (т. е. слова с одинаковым написанием, но разные по значению) даны отдельными словарными статьями и обозначены надстрочными арабскими цифрами, например:

коса 1. ж (волосы) кIажар;..,

коса 2. ж с.-х. мангал;...

коса 3. ж мор. оьсиг

болеть несов. 1) чем и без доп. (быть больным) цомгуш хила; он ~ет гриппом -

болеть несов. 2)(об ощущении боли) лаза; рука ~ит -

просветить 1) (просвещу, просветишь) сов., кого (сообщить знания) серладаккха ...

просветить 2) (просвечу, просветишь) сов., кого-что (сделать просвечивание) чекхтоха...

3.Разные грамматические категории в пределах словарной статьи выделены полу*
жирными арабскими цифрами с точкой. Таким же образом выделяется и имя действия,
а также значения слов, выступающих в качестве других грамматических категорий,
например:

выше 1. сравн. ст.... 2. нареч. и предлог...

глухонемой, -ая, -ое 1… 2. в знач. сущ. ~ой м, ~ая ж..

грех м 1… 2. в знач. сказ...

проезд м 1. (действие)... 2. (место)... 3. (улица)...

прорыв м 1. (по гл. прорвать)... 2. (по гл. прорваться)... 3. (прорванное место).. .

проигрыш м 1. (поражение)... 2. (проигранная сумма)...

4.Значения русских слов выделяются светлыми арабскими цифрами со скобкой,
после которых может быть дано пояснение; значения, выделенные в толкова*ниях,
отмечаются светлой цифрой без скобки; значения словосочетаний отмечаются бук*вами со скобкой, например:

верный, -ая, -ое 1) (правильный)... 2) (преданный)... 3) (надёжный)..

галерея ж 1) уче; ... 2) воен. ... 3) чего, перен. ...

гуманизм м гуманизм (1 къинхетам, адамалла; 2 ист.— феодализман...)

обладать даром речи а) къамел дан хаар; б) (говорить красиво) хаза дийца хаар

5.Различные значения или различное употребление русского слова характеризуются
пояснениями или отраслевыми пометками (мед., тех. и т. п.) и пометками стилистическими (разг., прост.), например:

грыжа ж мед. къуркъал

делимое с мат. д1адоькъург

обжора м и ж разг. гайшик

наперёд нареч. прост. (заранее) хьалххе

6.Близкие синонимы в переводах даются через запятую, более отдаленные-через
точку с запятой и обычно сопровождаются пояснением, уточняющим область

употребления чеченского слова, например:

действовать несов. 1) (поступать) дан, лела; ...

декоратор м декоратор; (художник) тж. хаздархо; (оформитель) тж. кечдархо

7.Взаимозаменяемые слова в русских сочетаниях или в чеченских переводах

заключаются в круглые скобки, например:

вправе... он был ~ (не в ~)... цуьнан бакъо яра (яцара)...

белеть... к1айн ган (или къега)

8.Факультативные (т. е. необязательные) части слов и словосочетаний, слова и буквы
заключаются в квадратные скобки, например:

доводиться несов. 1) см. довестись; 2) (быть кем-л. кому-л.) [хуьлуш] хила; он

дово*дится мне дядей [по отцу] - иза сан ден ваша хуьлу

беловой... юхаяздина[рг]...

смешать сов. 1) что [д1а]эдан,...

развивающийся, -аяся,-ееся кхуьу[ш долу]

9.Если заглавное русское слово употребляется только в определенных сочетаниях
или не имеет вне сочетания эквивалента в чеченском языке, то после него ставится двое*точие, а затем приводится сочетание с переводом, например:

белокурый, -ая, -ое: ~ые волосы - сирла месаш; ~ая девушка - сирла месаш иолу йо1

прожитие с: деньги на ~...

10.В конце словарной статьи приводятся идиоматические выра*жения, а также сочетания, которые не подходят ни к одному из данных в статье значений
заглавного слова, например:

долго нареч. деха, дукха ; ~ ли коротко ли - деха-доца; как ~? - мел дукха?

проза ж ; ~ жизни...

11.Имена существительные даются в форме именительного падежа единственного
числа с пометой рода. Если существительное имеет два грамматических рода, указываются оба. Если существительное употребляется только или чаще во множественном числе, оно и приводится во множественном числе с пометой мн. (во втором случае в скобках приво*дится форма единственного числа), например:

обжора м и ж

часы мн.

галоши мн, (ед. ~а ж кало) калош

Если различные значения русского слова имеют разные формы множественного чис*ла, они приводятся при соответствующих значениях после цифр, например:

корпус м 1) (мн. ~ы; туловище) дег1;... 2) (мн. ~а; остов) ваз;...

Несклоняемые существительные отмечены пометой нескл., слова с собирательным значением — пометкой собир., например:

пальто с нескл.

беднота ж собир. къехой

12.Слова, обозначающие профессию, деятельность и т. п., приведены в форме муж*ского и женского родов, в одной словарной статье. Отдельными словарными статьями дают*ся формы, имеющие разный чеченский перевод или разное стилистическое употребление и т. п., а также слова, стоящие в разных местах по алфавиту, например:

проектировщик м, ~ца ж проектировщик, проектхо

заведующий м, ~ая ж

жираф м, ~а ж

сменщик м хийцавалархо; ~ца ж хийцаялархо

бегун м идархо, вадархо

бегунья ж идархо, ядархо

парикмахер м

парикмахерша ж разг. ...

Слова, обозначающие национальность, даются во множественном числе, в скобках приводится форма единственного числа мужского и женского родов с переводом, например:

абазинцы мн. (ед. ~ец м, ~ка ж абазо) абазой

13.Из уменьшительных форм существительных приводятся лексикализованные фор*мы, имеющие особый перевод на чеченский язык или выступающие в словосочетаниях,
например:

лапка ж уменьш. от лапа ; стоять (или ходить) перед кем-л. на задних ~х...

14.Имена прилагательные даются в полной форме мужского рода, после которой при*
водятся окончания форм женского и среднего родов, например:

долговой, -ая, -ое декхарийн

долговязый, -ая, -ое вуткъа-веха

Краткие формы могут быть приведены в статье полного прилагательного; если крат*кая форма имеет самостоятельное значение, она выделяется цифрой, например:

великий, -ая, -ое 1) сийлахь-доккха; ... 3) тк. кратк. ф. в знач. сказ., кому (о размере чего-л.) доккха хила...

Субстантивированные прилагательные выделяются отдельным значением, например:

главный, -ая, -ое 1. коьрта;... 2. в знач. сущ. ~ое с коьртаниг;...

15.Краткие прилагательные, употребляющиеся предикативно, даются в статье

соот*ветствующего наречия, например:

бесполезно 1. нареч. эрна, пайденна доцуш 2. в знач. сказ. (напрасно) эрна...

16. Русские глаголы приводятся в форме совершенного и несовершенного вида. Перевод, как правило, совпадает и дается при одной форме, от другой формы дается отсылка к форме, имеющей перевод, а видовые формы, стоящие рядом по алфавиту, объединяются в одну словарную статью, например:

вплести сов., вплетать несов., что во что...

разлагаться несов. см. разложиться 2, 3, 4

происходить несов. 1) см. произойти; ... 2) из кого, от кого...

Видовые формы глагола, имеющие свои соответствия, а также образованные с помощью приставок, разрабатываются самостоятельно, например:

бросать несов. ... кхийса

бросить сов. ... кхосса

каркать несов. 1) (о вороне и т. п.) lexa, къа-къа дан...

каркнуть сов. однокр. laxa, къа ала

Глаголы на -ся даются на своём месте по алфавиту.

17.При русских глаголах указывается их управление. Управление чеченских глаго*лов приводится, как правило, в иллюстративных примерах, например:

пройти сов. 1) что и без доп....

смеяться 1) ... 2) над кем-чем...

смыслить несов., в чём, разг....

валить... ~ вину на кого-л. бехк цхьанна т1ебожо

делить... ~ с кем-л. горе и радость цхьаьнца вон-диканан дакъа лаца

При глаголах движения в переводах уточняется направление движения, например:

проехать... даха, некъ бан; (к говорящему) схьадан; (от говорящего) д1адаха; (вверх) хьаладаха; (вниз) охьадаха...

18.Местоимения даются в форме именительного падежа единственного числа. При лич*
ных и указательных местоимениях приводятся падежные формы; во фразеологии после чеченского перевода в скобках указывается падеж чеченского местоимения, если он не совпадает с русским, например:

он (его, него; ему, нему; им, ним; о нём) мест. личн. м и, иза;...

ты слышишь? хьуна (дат. п.) хезий?; это касается тебя - иза хьох (вещ. п.) хьакхалуш ду

19.Числительные как количественные, так и порядковые включены ограниченно
(1—20, круглые десятки и сотни)

20.Наречия на -о и на -и, регулярно образуемые от прилагательных, включаются
в словарь лишь в качестве иллюстративных примеров в статье прилагательного, но те
из них, которые имеют дополнительные, отличные от прилагательного значения, выделяют*ся в самостоятельные статьи, например:

смирённый... ~о (нареч.) просить...
близко 1. нареч 2. в знач. сказ....

21.Предлоги даются отдельными словарными статьями. При предлоге указывается
падеж, которым он управляет, показан способ передачи предложной конструкции на

че*ченский язык и приведены иллюстративные примеры, например:

благодаря предлог с дат. п. бахьана долуш...

22.В словарь включены также союзы, частицы, наиболее употребительные междоме*тия и звукоподражательные слова.

23.Включенные буквенные аббревиатуры типа ЦК, вуз, ЭВМ снабжаются расшиф*ровкой русского текста, переводом и толкованием на чеченском языке; сложносокращен*ные слова также снабжаются расшифровкой, например:

местком м (местный комитет профсоюзной организации) местком (профсоюзан органи*зацин меттигера комитет)

Без расшифровки даются слова, в которых сокращается только первая часть, как напри*мер: партактив, а также в тех случаях, когда первая часть сложносокращенного слова дана самостоятельной статьей.

24.Продуктивные русские приставки и первые компоненты сложносокращенных
слов, включены отдельными словарными статьями. В качестве переводов приводятся аналогично оформленные чеченские аффиксы или пояснение способа передачи на чеченский язык и образцы, например:

раз- 1. глагольная приставка, обозначает: 1) раздробление на части, передаётся лек*сически, напр.: разломать - кагдан 2) разъединение - д1аса=, схьа=, напр...: 2. приставка при*лагательных и существительных,...

25.В словарь с отсылкой к основной форме включены супплетивные формы имен и

гла*голов, а также формы с чередованием звуков в первых трех буквах, например:

сна, сну и т. д. род., дат, и т. д. от сон шёл прош. от идти беру, берёшь и т. д. наст. от брать

26.В необходимых случаях при русских словах даны толкования на чеченском языке
например: минералогия ж минералоги (минералаш толлу 1илма)

27.В словарной статье во фразеологии заглавное слово заменяется тильдой (~), например:

смеркаться несов., безл. ...; ~ется 1аржлуш лаьтта

проехать ...~ть полем...; ~ли деревню...

28.Помимо ссылок, заменяющих перевод, применяются ссылки после перевода
см. тж., если при слове, на которое сделана ссылка имеются какие-нибудь дополнительные сведения (толкование, пример и т. п.), а также ссылка ср., обращающая внимание чита*теля на различие в сходных словах, например:

произнесение с...', ср. произношение

29. На чеченских словах ударение не ставится (как правило оно падает на первый
слог).

30.Чеченские переводы прилагательных, наречий, глаголов, заключающие в себе
классный показатель, приводятся в классе «д». В иллюстративных примерах они могут
быть даны с другими классными показателями („б", „в", „и"), например:

сделать ... дан; ... выбор ~н - къастаи бина; ~ть себе костюм - аса сайна костюм йина...

устранить ... д1адаккха; ~ преграду - дуьхьало д1аяккха

Carolina

А

а союз 1) против. ткъа, амма, делахь а; передаётся тж. бессоюзной конструкцией, деепричастием или глаголом в условном накл. + частица а; он поехал, а я остался - иза д1авахара, со висира; я шутил, а он сердился - аса бегаш бора, ткъа иза оьг1азъ-оьхура; учиться может, а не хочет -дешало, амма ца лаьа; хоть красив, а не умён -хаза велахь а, хьекъале вац; пиши пером, а не карандашом- къоламца а ца яздеш, пероца язде 2) соед. ткъа; на горе дом, а под горой озеро- гу т1ехь ц1а ду, ткъа гу к1ел 1ам бу; а как его зовут?- ткъа х1ун ю цуьнан ц1е? 3) усил. ткъа; ма; ткъа... ма; а когда ты поедешь?- ткъа хьо маца гlyp ву?; а я уж так буду рад!- ткъа суна ма хазахетар ду! 4) а то а) (в противном слу*чае): спеши, а [не] то опоздаешь -сихло, т1аьхьавуьссур ву хьо; б) (а на самом де*ле): если бы так, а то всё наоборот- иштта делахьара а, цхьа х1ума дара, ткъа дерриг а б1останехьа ма ду; в) в знач. «да»: пой*дёшь? — А то как же, пойду- воьдий хьо? — Т1аккха ткъа, воьду дера; г) в знач. «потому что» - цундела, -на, дела, а; надо остано*виться на ночлег, а то уже темно- буьйса яккха еза: 1аржъелла

а частица 1) при обращ. ва; Салман, а Салман, иди сюда!- Салман, ва Салман, схьавола кхуза! 2) при вопросе х1ан?; что ты сказал, а? х1ун элира ахь, х1ан?

а межд. х1ан; а, так это были вы! – х1ан, ткъа шу дара уьш!

а (перед гласным. ан=) приставка «.доцуъ я «за» маь!нехь лела дешхьалхе; мае.: анор*мальный- ларт1ахь доцу

абзац м абзац (мог1а юьххьера юхаозар; шина юхаозарна юккъера текст)-, писать с ~а абзацера яздан; прочесть первый ~ -хьалхара абзац д1аеша

абитуриент м, ~ка ж абитуриент (юккъе*ра школа чекхъяьккхинарг я лаккхара де-шар деша воьдург)

абонемент м абонемент; ~ на цикл лекций- цхьа мог1а лекцешка ладог1а елла абонемент

абонент м абонент (абонемент ерг)

аборигены мн. (ед. абориген м) аборигенаш (даймахкахо)

аборт м мед. аборт, бер д1адаккхийтар; сделать ~ - аборт ян, бер д1адаккхийта

абрек м обарг

абрикос м туьрк

абрикосный, -ая, -ое, абрикосовый, -ая. -ое - туьркан; абрикосная косточка - туьркан лаг; абрикосовое дерево - туьркан дитт; абри*косовое варенье -туьркийн варени

абсолютизм м полит, абсолютизм (цхьаьннан карахь дерриг а 1едал долу урхаллин кеп)

абсолютно нареч. дуьициила йоццуш; с отриц. данне а; он ~ прав - иза дуьициила йоццуш бакъ ву; он ~ не прав- иза ванне а бакъ вац

абсолютный -ая, -ое 1) филос. абсолютни, ц1ена (дуьстина, дозуш доцу) 2) в знач. «со*вершенный, полный» - дуьззина; ~ый по*кой - буьззина тем ; ~ое большинство- къаьсттина дукхахберш; ~ая монархия - абсолютни монархи

абстрактный, -ая, -ое абстрактни

абстракция ж абстракци

абсурд м г1урт, абсурд, цхьа а доцург; довести свою мысль до ~а- шен ойланах г1урт бан; шен ойла цхьа а доцчу т1е яккха

абсурдный, -ая, -ое г1урте, цхьа a aгlo йоцу; ~ое мнение – г1урте ойла

абсцесс м мед. абсцесс

авангард м авангард

авангардный, -ая, -ое авангардан, авангардера; ~ые бой авангардан т1емаш

аванпост м аванпост (хьалхара ха я и лаьтта меттиг)

аванс м аванс; выдать ~ аванс яла; получить ~ -аванс эца

авансировать сов. и несов., кого-что аван*сировать -дан, аванс яла; ~ строительство – г1ишлошна аванс яла

авансовый, -ая, -ое авансан; ~ отчёт- авансан отчёт

авансом нареч. авансаца, хьалххе; пла*тить ~ - авансаца д1адала

авансцена ж театр, авансцена

авантюра ж авантюра

авантюрист ж, ~ка ж авантюрист (аван*тюра лелорг)

аварийный, -ая, -ое аварии; ~-ая служ*ба - аварии г1уллакх

авария ж авари (талхар, дохар); потер*петь ~ю- авари хила

август м август; в ~е [месяце] - август баттахь

августовский, -ая, -ое - августан, авгу-стера

авиа авиа мас.: авиа*бензин - авиабензин

авиабаза ж воен. авиабаза

авиазавод м авиазавод

авиалиния ж авианекъ

авианосец м воен. авианосец, авиахикема

авиапочта ж авиапошт; послать (или отправить) ~ой- авиапоштаца яхьийта

авиастроение с кеманаш дар

авиатор м авиатор

авиационный, -ая, -ое авиации; ~ая промышленность- авиации промышленность

авиация ж авиаци; сельскохозяйствен*ная ~ - юьртабахаман авиаци

авось частица разг. х1ун хаьа; ~_не опоздаем –х1ун хаьа т1аьхьа ца дуьсий а ; делать что-л. на ~ - хилахь хир аьлла цхьаъ дан

аврал м аврал

австралийский, -ая, -ое австралихойн

австралийцы мн. (ед. ~ец м, ~йка ж австралихо) австралихой

австрийский, -ая, -ое австрихойн

австрийцы мн. (ед. ~ец м, ~йка ж австрихо) австрихой

авто- авто= («автомобилийн я уьш ен» маь1на долу чолхечу дешнийн хьалхара дакъа); мас.: автозавод -автозавод

авто- авто= мас.: авторучка - авторучка; автоплуг- автогота

авто- авто= («шен» боху маь1на долу чолхечу дешнийн хьалхара дакъа); мас.: автобиография- автобиографи

автобаза ж автобаза

автобиографический, -ая, -ое автобио*графии

автобиография ж автобиографи

автобус м автобус

автобусный, -ая, -ое автобусийн, авто-бусан

автогённый, -ая, -ое: ~ая сварка- автогенаца вовшахлатор

автогонки мн. автомобилаш хахкар

автограф м автограф (автора та1ийна; куьг я язйина текст)

автозавод м автозавод

автоинспекция ж автоинспекци (автомобилийн инспекци)

автоколонна ж автоколонна, автомобилийн колонна

автолавка ж автотуька

автомагистраль ж автомагистраль, автонекъ

автомат м в разн. знач. автомат

автоматизация ж автоматизаци; ~ про*изводства - производствен автоматизаци

автоматизировать сов. и несов., что авто*матизаци ян, автоматизировать дан

автоматический, -ая, -ое автоматически; ~ая телефонная станция (АТС) -телефонан автоматически станци; действовать ~и (нареч.)- ша-шаха (или автоматически) -дан

автоматчик м в разн. знач. автоматхо, автоматчик

автомашина ж автомашина

автомобиль м автомобиль

автомобильный, -ая, -ое автомобилан; (изготовляющий автомобили) тж. автомо*билаш ен; ~ая шина- автомобилан чкъург; ~ый завод - автомобилаш ен завод

автономия ж автономи

автономный, -ая, -ое автономии; ~ая республика -автономии республика

автопарк м автопарк

автопилот м автопилот

автоплуг м автогота

автопогрузчик м автопогрузчик, автоки-радуттург

автопоезд м автопоезд

автопортрет м автосурт, автопортрет

автопробег м спорт, автомобилаш хах*кар

автор м автор; ~ проекта- проектан автор

авторемонтный, -ая, -ое авторемонтан, авторемонт ен

авторитет м авторитет, ларар; он поль*зуется ~ом - иза наха лоруш ву; препода*ватель — большой ~ для ребят - хьехархо берашна йоккха авторитет ю

авторитётн|ый, -ая, -ое 1) (пользующий*ся авторитетом) - авторитет йолу; ~ый учёный -авторитет иолу 1илманча 2) (заслуживающий доверия)- тешаме, авторитете; ~ое мнение- авторитете хетарг

авторский, -ая, -ое авторан; ~ое право - авторан бакъо

авторство с авторалла

авторучка ж авторучка

автострада ж автострада, автонекъ

автотранспорт м автотранспорт

aгa 1. межд. х1ан; ~, попался!- х1ан, каравеа хьо! 2. частица прост. х1аъ, х1аъа; видишь? — Ага, вижу- гой хьуна?— Х1аъ, го

агглютинативный, -ая, -ое лингв, аг-глютинативни; ~ые языки - агглютинативни меттанаш

агент м в разн. знач. агент

агентство с агенталла; Телеграфное ~ телеграфан агенталла ;

агентура ж 1) агентура (къайлаха хаамаш гулбаран, талламан г1уллакх) 2) собир. агентура, агенташ, зерхой

агитатор м агитатор

агитационый, -ая, -ое агитационни; ~ая работа - агитационни болх

агитация ж агитаци

агитировать несов. 1) за кого-что и без доп. (заниматься агитацией)- агитаци лело 2) кого, разг. (убеждать) -тешо, т1еверзо

агитмассовый, -ая, -ое агитмассийн; ~ая работа - агитмассийн болх

агитпункт м агитпункт

агонизировать несов. агонехь хила

агония ж агони (сауьйзуш хилар)

аграрный, -ая, -ое аграрии, латталело-ран, латта лело; ~ый вопрос - аграрии г1ул-лакх; ~ая страна - латта лело мохк

агрегат м агрегат (балхана вовшахтоьхна тайп-тайпана машинам); уборочный ~ -ялта чудерзо агрегат

агрессивность ж агрессивни хилар

агрессивный, -ая, -ое 1) агрессивни; ~ая политика - агрессивни политика 2) перен. (враждебный) мостаг1аллин; ~ый тон – мостаг1аллин лер

агрессия ж агресси

агрессор м агрессор

агро- агро= («агрономически» маъ1на до*лу чолхечу дешнийн хьалхара дакъа); мас.: агротехника - агротехника

агробиология ж агробиологи

агроном м агроном

агрономический, -ая, -ое агрономии, агро*номически

агрономия ж агрономи, агро1илма

агротехник м агротехник

агротехника ж агротехника

агротехнйческий, -ая, -ое агротехникан; ~ие мероприятия - агротехникан г1уллакхаш

агрохимический, -ая, -ое агрохимически, агрохимии

агрохимия ж агрохими (удобренийн г1оьнца ялташ, ораматаш хьекъорх долу 1илма)

Carolina

ад м рел. и перен. жоьжахати; как в аду - жоьжахатехь санна

адамов: ~~о яблоко анат. логашад

адаптация ж адаптаци 1) организм го-нахарчу хьелех йолийтар; 2. кхин меттанаш 1амочарна текст аьтто болчу аг!ор кечъяр

адаптировать сов. и несов., что адаптиро*вать дан, адаптаци ян; ~нный текст -адап*тировать йина текст

адвокат м адвокат (бехказваккхархо, хье-хамча)

адвокатура ж 1) (профессия адвоката) адвокаталла 2) собир.- адвокатура, адвокаташ

адекватный, -ая, -ое адекватни, цхьаьнадог1у, цхьатера

административной, -ая, -ое административни ; в ~ом порядке- административни кепехь

администратор м куьйгалхо, администра*тор

администрация ж администраци

администрирование с администрировать дар

администрировать несов. администриро*вать дан

адмирал м адмирал

адрес м 1) адрес; доставить письмо по ~ -у кехат адресаца д1акхачо; переменить ~ адрес хийца 2) (приветствие) -адрес (юбилейца я кхечу х1уманца декъалвеш дохьуьйту маршалла); вручить (или поднести) ~ юбиляру - юбилярана адрес д1адала

адресат м адресат (д1аэца дезаш верг)

адресный, -ая, -ое адресийн ; ~ стол - адресийн стол

адресовать сов. и несов., что кому - дахьийта, хьажо

адский, -ая, -ое 1) рел. жоьжахатин 2) перен.- 1азапе, 1аламат хала; ~ая боль -1азапе лазар

адъютант м отта

ажурный, -ая, -ое 1) чиллахьесан; ~ая шаль - чиллахьесан кортали; ~ая вышивка - шалха дагам 2) перен. (искусный) - исбаьхьаллин; ~ая работа - исбаьхьаллин болх

аз м: не знать ни аза - цхьа злп а ца хаа; начинать с азов - элпаш гlepa д1адоло

азарт м шовкъ, реже марздалар; войти в ~ - шовкъ ян

азартный, -ая, -ое марзлун, марзлуш долу; ~ые игры - марзлуш долу ловзарш

азбука ж в разн. знач. абат ; ~ Морзе - Морзен элпаш

азбучный, -ая, -ое: ~ая истина - массар-на а хуу[ш] бакъдерг

азотистый, -ая, -ое хим. азот йолу, азотан; ~ая кислота- азот йолу мусталла

азотный, -ая, -ое хим. азотан; ~ая кис*лота -азотан мусталла

аист м ч1ерийдохург

ай межд. (выражает испуг, боль) вай, ох! (кхераваларан, лазаваран маь1на долуш); ай, больно! ох1, лазаво! ; ай, да молодец! - гор дика к1ант я1!

айва ж хьайба

айвовый, -ая, -ое хьайбанийн; ~ое ва*ренье -хьайбанийн варени

айда межд. прост. - вало; ~ в лес! - вало хьуьнах!

айран м (напиток) етта шура, айран

айсберг м айсберг, шан лам

академик м академик

академический, -ая, -ое академии, ака*демически; ~ год - академически шо

академия ж академи; Академия наук - 1илманийн академи; сель*скохозяйственная ~ - гоьртабахаман акаде*ми; военная ~ - т1еман академи

акваланг м спорт. акваланг (хи бухахь лелаен аппарат)

аквалангист м, ~ка ж аквалангист, аквалангхо

акварель ж (краска) акварель; (рисунок) - акварелан сурт

акварельный, -ая, -ое акварелан; ~ый рисунок - акварелан сурт; ~ые краски - хица дашош долу басарш

аквариум м аквариум

акватория ж акватори, хин т1ие

акклиматизация ж 1) (по гл. акклимати*зировать) -акклиматизаци яр; мохкалла цадар 2. (по гл.акклиматизироваться) - аккли*матизаци хилар; мохкалла цадар

акклиматизироваться сов. и несов, аккли*матизаци хила (чаще о растениях); мох*калла ца дан (чаще о животных)

аккомпанемент м аккомпанемент; петь под ~ баяна - баянан аккомпанементаца йиш лакха

аккомпаниатор м аккомпаниатор (т1аьхьара пондар локхург)

аккомпанировать несов., кому аккомпа*нировать - дан, т1аьхьа [пондар] лакха

аккорд м аккорд (мукъамехь тадеш цхьаьнатоьхна эшаран. масийтта аз)

аккордеон м аккордеон, кехатпондар

аккордеонист м, ~ка ж аккордионист, аккордионча, пондарча

аккордный, -ая, -ое: ~ая работа - аккордан болх; ~ая оплата - аккордаца ахча далар

аккредитив м аккредитив (банка я сбер*касса некъахочунна ахча схьаэца делла кехат)

аккредитовать сов. и несов., кого, дип. - векал ван

аккумулировать - несов., что аккумуляци ян; гулдан

аккумулятор м фаз., тех. аккумулятор

аккумуляторный, -ая, -ое аккумулято-ран; ~ая батарея - аккумуляторан бата*рей

аккумуляция ж аккумуляци; гулдар, lalop; ~ энергии - энерги lalop

аккуратность ж 1) (опрятность, испол*нительность, тщательность) - дурсалла 2) (точность) - нийсалла

аккуратный, -ая, -ое 1) (опрятный; ис*полнительный; тщательный)- дурсе; ~ый ученик - дурсе дешархо; ~ая работа - дурсе болх; пиши ~о (нареч.)- дурсе язде 2) (точ*ный) - нийсса, шен хенахь; ~о (нареч.) платить налоги - шен хеннахь налогаш такха

акробат м пелхьо

акробатика - ж акробатика, пелхьолла

акробатический, -ая, -ое пелхьонан; ~ие упражнения - пелхьонан упражненеш (или шарамаш)

акробатка женск. акробат

аксиома ж аксиома (таллаза а хууш дерг)

акт м 1) (действие, поступок) акт (цкъа дина я хилла х1ума); ~ огромного политиче*ского значения - доккха политически мехала акт 2) (документ)- акт (пачхьалкхан мехала указ, сацам); ~ о перемирии - машаран хьо-къехь акт; ~ на вечное пользование землёй - даим пайда эца латта д1адаларан акт; об*винительный ~ - бехкевен акт 3) театр. акт, дакъа; пьеса в трёх ~ах - кхаа декъехь пьеса

актёр м актёр

актив 1. м актив, жигархой; партийный ~ партийни актив; сельский ~ юьртан жигархой

актив 2. м фин. актив

активизация ж 1. (по гл. активизировать)- жигардар, жигардаккхар 2. (по гл. акти*визироваться) -жигардалар, жигархилар

активизировать сов. и чесов., кого-что - жигардакха, жигардан

активизироваться сов. и несов. - жигара хила, жигардала

активист м, ~ка ж активист, жигархо

активность ж жигаралла

активный, -ая, -ое жигара; ~ый член кружка - кружокан жигара член; ~о (на*реч.) участвовать в выборах - харжамаш-кахь жигара дакъа лаца ; ~ое избира*тельное право - харжамийн жигара бакъо

актировать сов. и несов., что акт х1отто

актриса ж актриса

актуальный, -ая, -ое актуальни (карарчу хенахь мехала лору); ~ вопрос- актуальни хаттар

акула ж г1оркхма (ч1ара)

акустика ж физ. акустика; в зале хоро*шая ~ - залехь дика акустика ю

акушер м, акушерка ж акушер

акушерский, -ая, -ое акушерийн; ~ие курсы акушерийн курсаш

акушерство с акушералла (медицинан дакъа; бер дечу хена лоьраллин г1о дар)

акцент м в разн. знач. акцент; сделать ~ на чём-л. цхьана х1уманна т1ехь акцент ян; говорить с кавказским ~ом кавказера ак*цент йолуш лен

акцентировать сов. и несов., что, прям, и перен. акцент ян; ~ первый слог- хьалхарчу дешдекъа т1ехь акцент ян

акционер м акционер (акци ерг)

акционерный, -ая, -ое: ~ое общество акционерийн юкъаралла

акция ж фин. акци

акция ж полит, акци (х1уманан 1алашоне кхачархьама дийриг); дипломатиче*ская ~ дипломатийн акци

Carolina

алгебра ж алгебра

алебастр алебастр (гипсан цхьа тайпа)

алебастровый, -ая, -ое алебастран

алеть несов. 1) (становиться алым) ал бос эца 2) (виднеться — об алом) ал [басахь] къега; вдали алеют маки - геннара ал ба*сахь къега пет1аматаш

алиби с нескл. юр. алиби (бехкевийриг зулам дечохь цахилар бехказалла ларар)

алименты мн. алименташ (шеца боцчу доьзалхочунна а, дена-нанна а алапих ден дакъа); получать с кого-л. ~ - цхьаьнгара алименташ эца; платить кому-л. ~ - цхьанна алименташ дала

алкоголизм м алкоголизм (алкоголан цамгар)

алкоголик м алкоголик, алкоголхо

алкоголь м алкоголь

алкогольный, -ая, -ое алкоголан; ~ые напитки - алкоголан маларш

аллах м аллах1

аллегорический, -ая, -ое аллегорин

аллегория ж аллегори (кхечу суьртахь алар)

аллея ж аллей

алло межд. алло!, ладуг1у!, ладог1ал!

аллюр м чабол

алмаз м алмаз; резать ~ом - алмазаца хедо

алмазный, -ая, -ое алмазан

алфавит м алфавит, абат; чеченский ~ - нохчийн абат; написать фамилии по ~у - фамилеш абатехь д1аязъян

алфавитный, -ая, -ое алфавитан, абатан; в ~ом порядке - алфавитан къепехь

алчность ж сутаралла, писалла

алчный, -ая, -ое сутара, пис

алый, -ая, -ое ал, сирла-ц1ен; алые зна*мёна - ал байракхаш

алыча ж хьаьрса хьач

алычовый, -ая, -ое хьаьрсачу хьечийн; ~ое варенье - хьаьрсачу хьечийн варени

альбом м альбом

альманах м альманах (раж йоцуш, араиолу тайп-тайпанчу яздархойн литературан сборник)

альпийский, -ая, -ое лаьмнийн, лаьмнашкара; ~ие луга лаьмнийн цанаш

альпинизм м альпинизм

альпинист м, ~ка ж альпинист

альпинистский, -ая, -ое альпинистийн; ~ лагерь альпинистийн лагерь

альт м в разн. знач. муз. альт; петь ~ом - альтаца йиш лакха; играть на ~е- альт лакха

альтернатива ж альтернатива (масхчу т1ебилламех цхьаъ къастоза цавалар)

альтруизм м альтруизм (шениг дитина, дог ц1ена нехан г1уллакхана кийча хилар)

альтруист м альтруист, альтруизмхо

альтруистический, -ая, -ое альтруистан; ~ поступок - альтруистан х1ума

альтруистка женск. альтруист

альфа ж альфа (грекийн алфавитан хьалхара элп) от ~ы до омеги - альфина т1ера омеги т1е кхаччалц (юьххьера дуьйна чекхдаллалц);

алюминиевый, -ая, -ое наштаран

алюминий м наштар

аляповатый, -ая, -ое хат1 доцуш [дина]

аманат м (заложник) йисар[хо]

амбар м амбар; хлебный ~ ялтийн амбар (или ц1а)

амбиция ж амбици, догдоккхалла ; удариться (или вломиться) в ~ю – ч1ог1а дегабаам бан

амбразура ж амбразура (т1еман б1аьвнан кораш; стр.— кор-не1 дуг1ийла)

амбулатория ж амбулатори

американский, -ая, -ое америкин

американцы мн. (ед. ~ец м, ~ка ж америкахо) америкахой

амнистировать сов. и несов., кого амни-сти ян; ~нный - амнисти йина, амнисти хилла

амнистия ж амнисти (суьдо тоьхна хан лахаяккхар я лаьцначуьра схьахецар); объя*вить ~ю -амнисти кхайкхо; попасть под ~ю - амнисти юкъа ваха

аморальный, -ая, -ое аморальни, телхина, оьзда доцу; ~ поступок - телхина (или оьзда доцу) х1ума

амортизатор м тех. амортизатор

амортизационный, -ая, -ое тех. аморти*зацин; ~ое устройство – амортизацин г1ирс

амортизация ж 1) эк. тишдар, лелор; платить за ~ю - тишдарна мах бала 2) тех. деттадалар лаг1дар, амортизаци

амортизировать сов. и несов., что 1) эк. тишдан 2) тех. деттадалар лаг1дан

аморфный, -ая, -ое хим., мин. аморфан; кеп йоцу; ~ое вещество- кеп йоцу xlyмалла

амплитуда ж фаз. амплитуда; ~ колеба*ния маятника - маятникан лестаман ампли*туда

амплуа с нескл. амплуа (артистан ловзо ницкъ кхочучу тайпана ролаш)

ампула ж ампула; лекарства в ~х - ампулашкахь молханаш

ампутация ж ампутаци (операци йина лозу меже д1аяккхар); произвести (или сделать) ~ю- ампутаци ян

ампутировать сов. и несов., что д1адаккха, ампутаци ян; ~ ногу - когана ампутаци ян, ког д1абаккха

амулет м ч1иж (от болезни); х1айкал (от болезни и др. несчастья)

амфибия ж 1) зоол., бот. амфиби 2) воен. (автомобиль) амфиби; самолёт-~ - амфибии-кема (хи mle а, лаьтта а охьахуу кема): танк-~ - амфиби-танк

амфитеатр м амфитеатр (грекинний, римахойнний театран г1ишло; партер mleхьара г1аьнтийн мог1анаш)

анализ м 1) (метод) анализ (шен дакъойн башхаллашца х1ума талларан 1илманан некъ) 2) (разбор, рассмотрение) таллам, анализ; ~ романа - романан таллам 3) (опре*деление состава) анализ, х1оттам къастор; сделать ~ - анализ ян; ~ почвы - лаьттан х1оттам къастор; ~ крови – ц1ийн анализ

анализировать сов. и несов., что талла, къасто, анализ ян

аналитик м аналитик, талламхо

аналитический, -ая, -ое аналитически; ~ий метод - аналитически метод; ~ий ум - аналитически хьекъал; ~ая геометрия - ана*литически геометри

аналогичный, -ая, -ое саннарг, цхьатера, тера; ~ случай - и санна дерг, цунах тераниг

аналогия ж аналоги, тера хилар; полная ~я - юьззина аналоги; провести ~ю между чём-л.- цхьана х1уманна юккъе аналоги яло; по ~и с чём-л. - цхьаннах тера

ананас м бот. ананас

анархизм м анархизм

анархист м, ~ка ж анархист

анархистский, -ая, -ое анархистийн; ~ая организация - анархистийн организаци

анархический, -ая, -ое анархин; ~ое течение - анархин болам

анархия ж анархи (хьаькамийн куьйгалла цахилар; планаза, низамза кегари, г1урт); ~ производства -производствон анархи

анатомировать сов. и несов., кого-что- эт1о, эт1ийна талла; ~ труп - дакъа эт1ийна талла

анатомический, -ая, -ое анатомически ; ~ театр - анатомически театр (1илманан-талламна декъий эт1о чоь)

анатомия ж анатоми

анафема ж х1уй; предать ~е – х1уй кхай*кхо

анахронизм м анахронизм, шираллах бухадисинарг

ангар м ангар (кеманаш чохь латто я таден г1ишло)

ангел м малик; ~ смерти - жабраил-малик, са оьцу мулкалмот

ангельский, -ая, -ое маликан; ~ий голо*сок - маликан аз; у него ~ий характер - ма*ликан санна, амал дика йолуш ву и ; ~ое терпение - т1улган бердехь санна собар хи*лар

ангина ж мед. ангина

английский, -ая, -ое ингалсан; ~ язык - ингалсан мотт

англичане мн. (ед. ~ин м, ~ка ж ингалсхо) ингалсхой

анекдот м анекдот, забаре дийцар

анекдотический, -ая, -ое, анекдотичный, -ая, -ое забаре; ~ случай - забаре х1ума

анемичный, -ая, -ое бос баьхьна (или байна), ц1ий к1езиг долуш; ~ вид - бос баьхьна гар

анемия ж мед. анеми

анестезировать сов. и несов., что анестези ян; ~ующие средства - лаза ца вой*ту г1ирсаш

анестезия ж мед. 1) (потеря чувствитель*ности) анестези, цахаадалар 2) (обезболи*вание) анестези [яр] (ца лазавен маха тохар)

анис м бот. анис (орамат)

анисовый, -ая, -ое анисан; ~ое масло - анисан даьтта

анкета ж анкета; заполнить ~у - анкета яздан

анкетный, -ая, -ое анкетан; ~ые данные - анкетан хаамаш

аннексировать сов. и несов., что аннекси ян

аннексия ж аннекси (мохк нуьцкъах кхечу махках дlaтoxap)

аннотация ж аннотаци (боцца чулацам)

аннотировать сов. и несов., что аннотаци ян

аннулировать сов. и несов., что дохо, д1адаккха; ~ договор- договор дохо; ~ за*кон - закон д1адаккха

аномалия ж аномали (барам тlepa дlaтalap, нийса цахилар); магнитная ~ - магнитан аномали

аноним м аноним (ц1е хьулйина автор)

анонимка ж разг. анонимка, ц1арца доцу кехат

анонимный, -ая, -ое анонимки, ц1арца доцу; ~ое письмо – ц1арца доцу кехат

анонс м анонс (хьалххе спектакль д1акхайкхор)

ансамбль м в рази. знач. ансамбль; архи*тектурный ~ - архитектуран ансамбль(дийкначу х1уманан дакъош цхьаьнатовш хилар); ~ песни и танца - эшаран а, хелхаран а ансамбль

антагонизм м антагонизм (мостог1алла, машар хир боцу б1останалла)

антагонист м антагонист (тавр воцу мостаг1)

антагонистический, -ая, -ое антагониз*ме; ~ие противоречия - антагонизме б1останаллаш

антарктический, -ая, -ое къилбашенан

антенна ж радио антенна; приёмная ~ - схьалоьцу антенна

анти- приставка анти=, дуьхьалара («дуьхьал», маь1на долу дешхьалхе); мае.: ан*тирелигиозный - динна дуьхьалара, антифа*шист - антифашист

антибиотик м мед. антибиотик

антивоенный, -ая, -ое т1амна дуьхьа*лара

антигосударственный, -ая, -ое пачхьалкхана дуьхьалара

антидемократический, -ая, -ое антидемо*кратически

антиимпериалистический, -ая, -ое антиимпериалистийн

антиисторический, -ая, -ое антиисторин

антиквар м антиквар[хо]

антикварный, -ая, -ое антикваран; ~ ма*газин- антикваран туька

антикоммунистический, -ая, -ое антиком*мунистически

антилопа ж антилопа (дийнат)

антимилитаризм м антимилитаризм

антинародный, -ая, -ое халкъана дуьхьал долу, халкъана дуьхьалара

антинаучный, -ая, -ое 1илманца дог1уш доцу, 1илманна дуьхьалара

антинациональный, -ая, -ое къомана дуьхьалара

антиобщественный, -ая, -ое юкъараллина дуьхьалара; ~ поступок - юкъараллица цадог1ург дар

антипартийный, -ая, -ое антипартин; ~ая группа - антипартин группа

антипатичный, -ая, -ое цабезаме, безам боцу; ~ человек - безам боцу стаг

антипатия ж цабезам; чувствовать к ко*му-л. ~ю - цхьаьнгахьа цабезам хила

антиправительственный, -ая, -ое правительствона дуьхьалара

антирелигиозный, -ая, -ое динна дуь*хьалара; ~ая пропаганда - динна дуьхьала*ра пропаганда

антисанитарный, -ая, -ое антисанита*рин; ~ые условия - антисанитарин хьелаш

антисемит м антисемит, антисемитизмхо

антисемитизм м антисемитизм

антисемитка женск. к антисемит

антисемитский, -ая, -ое антисемитизме

антисептика ж мед. антисептика (чевнах д1овш ца долуьйтуш ц1анъяр я и ц1анъен молханаш)

антисептический, -ая, -ое мед. антисептикин; ~ие средства - антисептикин г1ирсаш

антитезис м филос., лог. антитезис

антифашист м, ~ка ж антифашист, антифашизмхо

антифашистский, -ая, -ое антифашистийн; ~ комитет - антифашистийн комитет

антихрист м рел. дажал

антициклон м метео антициклон

античный, -ая, -ое антични; ~ое искус*ство - антични исбаьхьалла

антология ж. лит. антологи; ~ чечено--ингушской поэзии - нохч-г1алг1айн поэзин антологи

антоним м лингв, антоним (дешан б1останехьа маь1на долу дош, мае.: к1айн — 1аьржа, лекха—лоха)

антракт м антракт; в ~е, во время ~а - антрактехь

антропологический, -ая, -ое антрополо*гин, антропологически

антропология ж антропологи (адаман биологин 1илма)

анфас нареч. анфас (юьхьан дуьхьалле); сняться ~ - дуьхьалхьаьжна (или анфас хьаьжна) сурт даккхийта

аншлаг м аншлаг (билеташ доьхкина даларан хаам)

Carolina

апатичный, -ая, -ое апате (апати йолуш волу); ~ человек апате стаг

апатия ж апати (бен ца хеташ хилар); впасть в ~ю - апате вожа

апеллировать сов. и несов. 1) юр. (подать апелляцию) апелляци ян (или яла) 2) к ко-му-чему (обратиться) - кхайкха, деха; ~ к народу - халкъе деха (или кхайкха)

апелляционный, -ая, -ое юр. апелляцин; ~ая жалоба - апелляцин арз

апелляция ж 1) юр. (обжалование) апелляци (лакхарчу суьде далар); подать ~ю в суд - суьде апелляци яла 2) (обращение) кхайкхам, кхайкхар, дехар; ~я к общест*венному мнению - юкъараллина хетачуьнга хьажар

апельсин м апельсин

апельсинный, -ая, -ое, апельсиновый, -ая, -ое апельсинан; апельсиновое дерево- апельсинан дитт

аплодировать несов., кому-чему аплоди*ровать - дан, т1араш детта

аплодисменты мн. аплодисменташ (реза хилла тlapaш деттар)

апломб м апломб, куралла; говорить с ~ом - кура къамел дан

апогей м 1) астр. апогей (Лаыптана уггаре а генара беттан орбитин т1адам) 2) перен. апогей (кхиаман лаккхара тleгla); в ~е славы - сийлаллин апогейхь

аполитичность ж аполитизмалла

аполитичный, -ая, -ое аполитизме

апологет м апологет (т1ехдаьккхина цхьаъ хестош верг)

аппарат м в разн. знач. аппарат; физиол. тж. меже; государственный ~ - пачхьалкхан аппарат (бахамна урхаллин кхачо ен учрежденеш); научный ~ - 1илманан аппа*рат (1илманан балхех автора пайда оьцу материалаш); речевой ~ - къамелан аппа*рат (или меже)

аппаратная ж аппаратц1а

аппаратура ж собир. аппаратура (аппараташ)

аппаратчик м, ~ца ж аппаратхо, ап*паратчик

аппендикс м анат. аппендикс, сов йоьхь

аппендицит м мед. аппендицит, сов йоьхь дестар

аппетит м аппетит (яа дог дар); отсут*ствие ~а - аппетит цахилар; есть с ~ом - аппетит йолуш яа; волчий ~ - берзан мацалла

аппетитный, -ая, -ое аппетите; ~ая еда - аппетите юург; ~о (нареч.) выглядит - аппе*тите го

аппликация ж аппликаци (бес-бесара кехаташ я к1адих даьхна цуьргаш летош сурт диллар я и сурт)

апрель м апрель; в ~е [месяце] - апрель баттахь

апрельский, -ая, -ое апрелан; ~ое утро - апрелан 1уьйре

априори - нареч. филос., лог. априори (фактийн таллам т1e ца дуг1уш, зерах дозуш доцуш)

априорный, -ая, -ое филос., лог. априорин; ~ое утверждение - априорин ч1аг1дар

апробация ж 1) (одобрение) апробаци, къобалдар 2) с.-х. апробаци, къастор; ~ семян - х1уьнан апробаци

апробировать сов. и несов., что 1) апробаци ян, къобалдан 2) с.-х. - апробаци къасто

аптека ж аптека ; [точно] как в ~е - аптекехь санна нийса

аптекарский, -ая, -ое аптекан; ~ие- аптекан терза

аптекарь м уст. аптекарь, аптекахо

аптечка ж аптека (кест-кеста оьшучу молханийн гlиpc); домашняя ~ - ц1ер аптека

арабист м 1аьрб-маттанча

арабистика ж арабистика (1аьрбийн моттий, йозий, культурий, историй 1амо 1илма)

арабский, -ая, -ое 1аьрбийн; ~ий - 1аьрбийн мотт ; ~ие цифры - 1аьрбий рахьаш

арабы мн. (ед. араб м, ~ка ж 1аьрби) 1аьрбий (къоман ц1е)

арапник м шед

арахис м арахис (орамат)

арахисовый, -ая, -ое арахисан; ~ая халва - арахисан хьовла

арба ж ворда

арбитр м арбитр (суьдан боцчу къовсаман кхелахо)

арбитраж м арбитраж (арбитрийн кхел)

арбитражный, -ая, -ое арбитражан; ~ая комиссия - арбитражан комисси

арбуз м хорбаз

арбузный, -ая, -ое хорбазан; ~ая к -хорбазан чкъуьйриг

аргамак м эмалк

аргумент м 1) аргумент (бакъхиларан билгало); привести ~ы - аргументаш яло 2) мат. аргумент (хийцалу терахь)

аргументация ж аргументаш, аргументаци

аргументировать сов. и несов., что аргументаш яло

арена ж 1) арена, майда; на ~е цирка - циркан аренехь 2) перен. арена, некъ; на международной ~е -къаьмнийн юкъарчу аренехь

аренда ж 1) (наём чего-л.) аренда (йолах пайда эца далар); сдать в ~у – аренде дала , 2) (плата) аренда, мах; платить ~у - аренда д1атакха

арендатор м арендатор, арендахо

арендный, -ая, -ое арендин; ~ая плата - арендин мах

арендовать сов. и несов., что аренде эца

арест м лацар; находиться под ~ом - лаьцна хила; наложить ~ на имущещество - бахам лаца

арестант м, ~ка ж уст. см. арестонный

арестованный м, ~ая ж тутмакх, лаьцнарг

арестовать сов. и несов., арестовывать несов., кого-что - лаца

аристократ м аристократ (элашха стаг)

аристократическ|ий, -ая, -ое аристократийн; ~ое общество - аристократийн юкъаралла; ~ие манеры- элийн х1уманаш

аристократия ж аристократи (элий)

аристократка женск. к аристократ

арифметика ж арифметика

арифметический, -ая, -ое арифметиче*ски, арифметикан; ~ая задача -арифмети*чески задача

ария ж муз. ари (цхьана озаца олу илли)

арка ж архит. нартол

аркан м. муш

арктический, -ая, -ое арктикан; ~ие льды - арктикера (или къилбаседера) шаш

армада ж армада (арданг)

арматура ж, тж. собир., тех. арматура (машинан, аппаратан г1ирс; аьчкабетонан г1ишлонан аьчка бух)

арматурный, -ая, -ое арматуран; ~ое железо - арматуран эчиг

армеец м эскархо

армейский, -ая, -ое эскархойн; ~ полк - эскархойн полк

армия ж эскар, арми; ~ труда - перен. - къинхьегаман эскар

армяне мн (ед. ~ин м., ~ка ж эрмало) эрмалой

армянский, -ая, -ое эрмалойн; ~ язык - эрмалойн мотт

аромат м хаза хьожа; ~ цветов - зезагийн хьожа

ароматический, -ая, -ое, ароматичный, -ая, -ое, ароматный, -ая, -ое -[хаза] хьожа йог1у; ~ чай - хьожа йог1у чай

арсенал м воен. арсенал (т1еман гlиpc чохь г1ишло); целый ~ сведений перен.- дийнна хаамийн арсенал

артачиться несов. разг. (упрямиться)- амал ян

артезианский, -ая, -ое артезианан; ~ие воды - артезианан хиш; ~ий колодец - артезианан г1у

артель ж в разн. знач. артель; сельско*хозяйственная ~ - юьртабахаман артель; ~ грузчиков- киранхойн артель

артельный, -ая, -ое артелан; ~ устав - артелан устав

артериальный, -ая, -ое артерин; ~ая кровь - артерин ц1ий

артерия ж 1) анат. артери, дегапха 2) перен. некъаш; водная ~ республики - республикан хин некъ

артикул м (тип товара) артикул (товаран тайпа)

артикуляция ж лингв. артикуляци (аз олучу къамелан меженийн болх)

артиллерийский, -ая, -ое артиллерин; ~ залп - артиллерин залп

артиллерист м артиллерист

артнллерия ж артиллери; противотан*ковая ~я - танканашна дуьхьалара артил*лери; служить в ~и -артиллерехь г1уллакх дан

артист м 1) артист 2) перен. говзанча; ~ своего дела - шеи г1уллакхан говзанча

артистический, -ая, -ое 1) артистийн 2) перен. говза; ~ая работа - говза болх

артистка женск. к артист

арфа ж арфа (мерзпондаран тайпа)

архаизм м лингв. архаизм (тишделла дош я грамматически форма)

архаика ж архаика; мацахалла, ширалла

архаический, -ая, -ое, архаичный, -ая, -ое - мацахлера, шира

археолог м археолог

археологический, -ая, -ое археологин, археологически; ~ая экспедиция - археоло*гически экспедици; ~ие раскопки - археоло*гин ахкарш

археология ж археологи (охкуш кераечу х1уманашца мацахлерчу нехан дахаррий, културий толлу 1илма)

архив м архив; сдать в ~ (прям. и перен.) - архиве д1адала

архивный, -ая, -ое архиван; ~ые доку*менты - архиван документаш

архипелаг м геогр. архипелаг

архитектор м архитектор

архитектура ж архитектура

архитектурный, -ая, -ое архитектурин; ~ые памятники - архитектурин иэсаллаш

аршин м уст. аьрша (0,71 м); мерить на свой ~ - шен барамехь (или аьршанца) дуста

арык м татол

ас м ас (ц1арна а ц1е яхна кеманча)

асбест м мин. асбест

асбестовый, -ая, -ое асбестан; ~ые пла*сты - асбестан г1аьтнаш

асимметрический, -ая, -ое, асимметрич*ный, -ая, -ое - симметри йоцу

асимметрия ж асимметри (симметри йоцуш хилар)

аскет м халбатхо

аскетизм м халбаталла

аскетический, -ая, -ое халбате; ~ая жизнь - халбате дахар

аспект м аспект (хетарг); в ином ~е - кхечу аспектехь

аспирант м, ~ка ж аспирант

аспирантский, -ая, -ое аспирантийн

аспирантура ж аспирантура (лакхарчу 1илманан доьшийла); учиться в ~е - аспирантурехь деша

ассамблея ж ассамблей (гулам); Генераль*ная Ассамблея Организации Объединён*ных Наций -Цхьаьнакхеттачу Къаьмнийн Организацин Генеральни Ассамблей

ассенизатор м ассенизатор

ассенизация ж ассенизаци (боьхаллаш д1аяхаран г1уллакхаш)

ассигнация ж ассигнаци (Россехь кехатан ахча)

ассигнование с 1. (действие) ассигновать дар 2. чаще мн. ~я (сумма)- ассигновани, ахча

ассигновать сов. и несов., что ассигнова*ни ян

ассимилировать сов. и несов,, кого-что ассимиляци ян, тардан

ассимилироваться сов. и несов. ассимиля*ци хила, тардала

ассимиляция ж 1. (по гл. ассимилиро*вать) ассимиляци яр, тардар 2. (по гл. ассимилироваться) ассимиляци хилар, тардалар 3. лингв. ассимиляци

ассистент м ассистент

ассистировать несов.: ~ кому-л. цхьаьннан ассистент хила

ассортимент м ассортимент (тайп-тайпана к1ади, х1уманаш); богатый (или боль*шой) ~ - йоккха ассортимент

ассоциация ж в разн. знач. ассоциаци, цхьаьнакхетар (говзалла цхьаъ хилар т1ехь цхьаьнакхетар; цхьаъ вукханах дозуш хи*лар); ~ по сходству - тераллица цхьаьна*кхетар

ассоциировать сов. и несов., кого-что с кем-чем - дозуш дан, ассоциаци ян

ассоциироваться сов. и несов., с кем-чем . - дозуш хила, даза

астма ж астма (са лецар, лазар)

астматик м разг. астма-цамгархо

астматический, -ая, -ое астмин; ~ ка*шель - астмин йовхарш

астролог м астролог (астрологии говзанча)

астрология ж астрологи, седажайна

астронавт м астронавт

астронавтика ж астронавтика (пана xlaваэхула леларан 1илма)

астроном м астроном

астрономический, -ая, -ое астрономин; перен. тж. инзар-доккха; ~ие цифры - ас*трономин терахьаш

астрономия ж астрономи (маьлхан дуьненийн 1илма)

астрофизика ж астрофизика (дуьненийн физически хьелех, химически х1оттамех .лаьцна 1илма)

асфальт м асфальт

асфальтировать сов. и несов., что ас*фальт йилла; ~нная дорога - асфальт йиллина некъ

асфальтовый, -ая, -ое асфальтан; ~ тротуар - асфальтан тротуар

атавизм м биол. атавизм

атака ж атака; пойти в ~у - атаке ваха; отразить ~у - атака юхатоха; повести войска в ~у – б1ахой атаке бига

атаковать сов. и несов., кого-что, прям, и перен. - атака ян

атеизм м атеизм (делах а, динах а цатешар)

атеист м атеист, мунепакъ

атеистический, -ая, -ое атеизмин; ~ая литература - атеизмин литература

ателье с ателье

атлас м атлас; географический ~ - географин атлас; анатомический ~ - анатомин атлас

атлас м (материя) атлас

атласный, -ая, -ое 1) атласан; ~ ткань - атласан к1ади 2) перен. атлас caнна; ~ая кожа - атлас санна чкъор

атлет м атлет; (силач) тж. зоьртала стаг

атлетика ж спорт, атлетика; лёгкая ~ - яйн атлетика; тяжёлая ~- еза атлетика

атлетический, -ая, -ое атлетикан; ~ упражнения - атлетикан шарамаш; ~ое сложение - зоьртала дег1 долу

атмосфера ж 1) атмосфера, х1аваъ 2) физ., тех. атмосфера (газийн та1аман барам) 3) перен. юкъаметтиг; товарищеская ~ - накъосталлин юкъаметтиг

атмосферный, -ая, -ое атмосферан; ~ давление – атмосферан та1ам; ~ые условия - атмосферан хьелаш

атом м атом; расщепление ~а атом екъар

атомный, -ая, -ое атоман; ~ая электро станция - атоман электростанци; ~ый вес - атоман йозалла; ~ая энергия - атоман ницкъ; ~ое оружие - атоман герз

атомоход м атомкема

атомщик м атомхо

атрофироваться сов. и несов. – атрофи хила, са д1адала, дакъадала

атрофия ж атрофи, чуьра са д1адал, меже якъаялар

атташе м атташе (цхьана г1уллакхан говзанча-консультант волу дипломатийн векалшха стаг)

аттестат м в разн. знач. аттестат (дешар чекхдаккхаран я 1илманхочун ц1е яларан тешалла; б1аьхочун сурсаташ, духар схьаоьцу кехат) ~ зрелости - кхиаран aттестат

аттестационный, -ая, -ое аттестацин ; ~ая комиссия - аттестацин комисси

аттестация ж I. (отзыв) аттестаци (магор , характеристика ялар, ц1е тиллар я xаар билгалдаккхар) 2. (действие) - аттестации яр

аттестовать сов. и несов., кого-что aттестаци ян

аттракцион м аттракцион (цирко я эстрадо гойту башха номер; юкъараллин сакъоьручохь: бираьнчикаш, тир, карусель)

ау межд. х1е-х1ей!

аудиенция ж аудиенци (пачхьалкхан лаккхарчу стага т1еэцар); дать кому-л. ~ - цхьанна аудиенци яла

аудитория ж 1) (помещение) аудитори 2) собир. (слушатели) аудитори, ладуг1урш; внимательная ~ - тидаме аудитори

аукать, аукаться несов. разг. х1е-х1ей баха

аукцион м аукцион (бахам дукха деллачунна д1абохкар); продажа с ~а - аукционехь дохка

аул м эвл

аульный, -ая, -ое эвлан, эвлара;

афганский, -ая, -ое афганийн, овх1анийн; ~ язык - афганийн (или овх1анийн мотт)

афганцы мп. (ед. ~ец м, ~ка ж афган, овх1ан) афганаш, овх1анаш

афера ж афера

аферист м, ~ка ж аферист

афиша ж афиша

афишировать сов. и несов., что д1акхайкхо

афоризм м афоризм (ира дешнаш, кица)

африканский, -ая, -ое африкин; африкахойн; ~ие языки - африкахойн меттанаш

африканцы мн. (ед. ~ец м, ~ка ж африкахо) африкахой

аффект м аффект (ч1ог1а оьг1азвахна хилар); совершить что-л. в состоянии ~а - цхьа х1ума аффектехь волуш дан

аффикс м лингв, аффикс; словообразова*тельный ~ - дош кхолларан аффикс

ах межд. эх1 !; ах, как это красиво! - эх1, махаза ду xlapa! ах вот как! - х1ан, иштта дара иза!

ахать несов. эх1 бйха

ахиллесов: ~а пята - син пха

ахинея ж разг.: нести ~ю - х1ун ду а цахуург дийца

ахнуть сов. однокр. эх1 ала; он и ~ не успел- эх1 ала а ца кхиира иза

ахти межд. разг.: не ~ какой - эх1-аьлла х1ума а дац; не ~ какой умный – эх1-аьлла хьекъале а вац

ашуг м ашуг, илланча

аэровокзал м аэровокзал

аэродром м аэродром

аэропорт м аэропорт

аэросев м аэрох1удер

аэрофотосъёмка ж аэросуьрташ дахар

Carolina

Б




б см. бы

баба ж 1) прост. (женщина, жена) зуда 2) ирон. (о мужчине) боьрша йоцу х1ума ; снежная ~ - лайн баба; каменная ~ - т1улган ц1у

бабахнуть сов. разг. далийта; ~ из пуш*ки - йоккха топ ялийта

баба-яга ж фольк. жоьра-баба

бабий, -ье, -ья прост. зударийн; бабьи сплетни - зударийн эладитанаш ; бабье лето - бойн гуьйре

бабка ж I) разг. см. бабушка; 2) уст. (акушерка) - бер схьаоьцург

бабочка ж зоол. полла

бабушка ж баба; (мать отца) - денана; (мать матери) - ненанана

багаж м багаж, кира; отправить вещи ~ом – х1уманаш киранца д1аяхьийта; ка*мера хранения ручного ~а - карахь лело багаж 1алашъен камера; сдать в ~ - багаже д1адала

багажник м багажник (кира дуьллийла)

багажный, -ая, -ое багажан; ~ вагон - багажан вагон

багет м багет (гонаха тоха, цхарана кечдина у)

багроветь несов. таь1на-ц1ен хила, ц1арул- ц1ийдала; (о человеке) -кхохкавала

багровый,-ая, -ое таь1на-ц1ен, ц1арул-ц1ен; ~ дым пожара - яьллачу ц1еран таь1на-ц1ен к1ур

багрянец м таь1на-ц1ен бос

багряный, -ая, -ое ц1арул-ц1ен

бадминтон м спорт. бадминтон; играть в ~ - бадминтонах ловза

бадья ж чийлик

база ж 1) архит. лахе, бух 2) (основа) лард; экономическая ~ -экономически лард 3) (учреждение) база; экскурсионная ~ - экскурсин база 4) (склад) - база (кечам лаьтта меттиг)

базальт м базальт (маь1да) '

базальтовый, -ая, -ое базальтан

базар м в разн. знач. базар; пойти на ~ - базара ваха; что за ~? - xlapa х1ун базар ю? птичий ~ - олхазарийн базар

базарный, -ая, -ое базаран; ~ая площадь - базаран майда; ~ый день - базаран де

базировать несов., что на чём [ларда] т1е дог1а; ~ промышленность на местном сырье - меттигерчу аьргалли т1ехь про*мышленность йог1а

базироваться несов., на чём ларда т1e дог1адала

базис м 1) см. база 1, 2; 2) эк., филос. лард, бух, базис; экономический ~ экономикан лард

бай-бай межд. олилой-болилой

байдарка ж спорт. байдарка

байка ж байка

байковый, -ая, -ое байкин; ~ое одеяло - байкин юрг1а

бак м (сосуд) бак (кочалла чуютту яй)

бакалея ж собир. баккхал

бакен м мор. бакен

бакенбарды мн. (ед. ~а ж) бакенбард (ч1ениг яьшна маж)

бакенщик м бакенхо

баки мн. бакаш (йоцца лергина бакенбард)

баклажан м баклажан

баклажанный, -ая, -ое баклажанан; ~ая икра - баклажанан 1ов

баклан м зоол. баклан (олхазар)

баклуши мн.: бить ~ - шамали лоькхуш лела

бактериальный, -ая, -ое бактерийн; ~ые удобрения - бактерийн удобренеш

бактериолог м бактериолог (бактериоло*гин говзанча)

бактериологический, -ая, -ое бактериоло*гин; ~ая война - бактериологин т1ом

бактериология ж бактериологи (бактереш толлу 1илма)

бактерицид м бактерицид, бактерешйойург

бактерицидный, -ая, -ое бактерициде, бактереш йойу

бактерия ж бактери

бал м бал (боккха синкъерам); на ~у - болехь ; кончен ~ - бал чекхбели

балаган м бун

балагур м разг. забарча

балагурить несов. разг. забарш ян

балалаечник м дечиг-пондарча

балалайка ж балалайка, дечиг-пондарча

баламутить несов. 1) что (напр. воду) - даржо 2) кого, перен. - карзахдаккха

баланс м в разн. знач. баланс; годовой ~ - шеран баланс

балансировать несов. 1) (удерживать рав*новесие) - баланс ян, нисдала 2) что, бухг. - баланс х1отто

балансовый, -ая, -ое балансан; ~ от*чёт - балансан отчёт

балахон м оба

балбес м прост. туьллиг

балда 1) ж (большой молот) варзап 2) м и ж прост., бран. тентак

балерина ж балерина

балет м балет

балетмейстер м балетмейстер (балет xloттийнарг)

балетный, -ая, -ое балетан; ~ая школа - балетан школа

балка ж стр. т1ай, дукъо; 1) поперечная ~ - ч1ер 2) (овраг) ч1аж, боьра

балкарский, -ая, -ое балкхаройн; ~ язык - балкхаройн мотт

балкарцы мн. (ед. ~ец м, ~ка ж балкхаро) балкхарой

балкон м 1) стр. балкон - уче 2) (в театре) - балкон

балконный, -ая, -ое балконан; ~ая дверь - балконан не1

балл м балл (механ я мохк бегоран ч1ог1аллин барам; дика хааран ларам); ветер [в] шесть ~ ов - мох ялх балл бу; получить оцен*ку [в] пять ~ов - пхи балл яккха

баллада ж лит. баллада

балласт м балласт (1. мор.— хикема нисде мохь; 2. ж.-д. — тle шпалаш йохку жаг1а я г1ум а тесна тalийнa машиннекъ; 3. ав.— аэростата т1ехь и хьала -охьаяхийта г1амарх дуьзна галеш; 4. перен.- сов мохь)

баллон м 1) (сосуд) - баллон (кочалла я газ лело пхьег1а); ~ с кислородом- кислородан баллон 2) авто - баллон, чкъург

баллотировать несов., кого-что харжа

баллотироваться несов. хоржуш хила

баллотировка ж харжар

балованный, -ая, -о разг. коча 1амийна; ~ ребёнок - коча 1амийна бер

баловать несов., кого качдан, харцхьара (или коча) 1амо; ~ детей - бераш коча 1амо

баловаться несов. разг. вон лела, харцхьа лела

баловень м разг. кочаниг

баловник м, ~ца ж разг. вон леларг, харцхьарниг

баловство с 1. (по гл. баловать) - харцхьаралла, коча 1амор, качдар 2. разг. (по гл. баловаться) харцчьаралла, харцхьа лелар, вон лелар

балык м балык (бакъийначу ц1ечу ч1еран букъ)

бальзам м бальзам (эфир тоьхна мутта)

бальзамировать несов., кого-что бальза*мировать дан, молханаш тоха (ца талхийта); ~ труп - докъана молханаш тоха

бальный, -ая, -ое кечлуш юху[рг]; ~ое платье - кечлуш юху коч

балюстрада ж балюстрада (бегначу б1ог1амийн уче)

бамбук м бамбук, буту эрз

бамбуковый, -ая, -ое бамбукан; ~ая пал*ка - бамбукан г1аж

банальность ж бага дахнарг

банальный, -ая, -ое бага дахна

банан м бот. банан (стом)

банда ж гlepa; ~ грабителей - талорхойн гlepa

бандаж м 1) (пояс) бандаж, доьхка 2) тех. ботт, бандаж, х1оз

бандероль ж 1) (обёртка) бандероль, ботт 2) (посылка) бандероль; отправить книгу ~ю - бандерольца книга д1аяхьийта

бандит м талорхо

бандитизм м талоралла

бандитский, -ая, -ое талорхойн; ~ая шайка - талорхойн гlepa

бандура ж бандура (пондар)

бандурист м бандурча

банк м банк; государственный ~ - пачхьалкхан банк

банка ж банка ; поставить ~и мед.- банканаш йог1а

банкет м банкет, той

банкир м банкир (банкан да)

банкирский, -ая, -ое банкиран; ~ая контора - банкиран контора

банкнот м фин. банкнот

банковский, -ая, -ое банкан, банкера; ~ служащий - банкера г1уллакххо; ~ би*лет - банкан билет

банкрот м банкрот (декхарш такха йиш йоцуш къийвелларг я политикехь воьхна стаг)

банкротство с банкрот хилар

банный, -ая, -ое банин; ~ день - банин де

бант, бантик м бант; девочка с бантами в косах – к1ажаршкахь банташ долу йо1; завязать бантиком - бант деш д1адехка

банщик м, ~ца ж банихо

баня ж бани

бар м (кафе) бар (х1ума юийла)

барабан м 1) вота; бить в ~ - вота етта 2) тех. бера; ~ молотилки – к1а оручу машинан бера

барабанить несов. вота етта; дождь ~т в окно – дог1ано корах вота етта

барабанный, -ая, -ое вотанан; ~ый бой - вотанан дур ; ~ая перепонка (анат.) лергабад

барабанщик м вотанча

барак м барак (дечиган г1ишло)

баран м 1) уьстаг1; (горной короткоухой породы) 1уьзг, ламанан уьстаг1; ~-про*изводитель - ка; кастрированный (или хо*лощёный) ~ - баь1на ка; горный ~ (дикий) - акха ка 2) (мех) кхакха

бараний, -ья, -ье 1) уьстаг1ан; ~ жир – уьстаг1ан мохь 2) (из бараньего меха) кхекхийн; ~ тулуп - кхекхийн бекх

баранина ж уьстаг1ан жижиг

баранка ж 1) чкъург; связка ~ок - чкъургийн кочар 2) прост. (рулевое колесо) - т1ам

барахлить несов. прост. талха, г1ар-г1ир дан (моторах, машинах лаьцна)

барахло с собир. прост. (пожитки, хлам) т1елхигаш

барахтаться несов. разг. деттадала

барашек м 1) laxap (до 5—6 месяцев); ц1инто (от 6—9 месяцев) 2) (мех) элтар; шапка из ~ка – элтаран куй 3) мн. ~ки (пена) - чопа, lexa

барашковый, -ая, -ое элтаран; ~ая шап*ка - элтаран куй

барбарис м бот. муьстарг

барельеф м барельеф

баржа ж баржа (т1аьхьатосу киранан хикема)

барин м (мн. баре и бары) барин, эла ; жить ~ом - эла санна ваха

баритон м I) (голос) баритон (тенорний, басаний юккъера божарийн аз); петь ~ом - баритонаца лакха 2) (певец) баритон [-илланча]

барка ж барка (дечигап баржа)

баркас м баркас (пийсикашца лело хикема я г1ехьа доккха пароход)

барометр м барометр (атмосферан та1ам бусту прибор); ~ падает - барометр охьайог1у

барон м барон (графал лахарчу даржера ц1е и ц1е иолу эла)

баронесса ж баронесса (баронан зуда)

баррикада ж баррикада (т1амна урамехь ен дуьхьало); сражаться на ~х -баррикадашкахь т1ом бан

баррикадировать несов., что, баррикади*роваться несов. баррикада ян, баррикади*ровать дан

баррикадный, -ая, -ое баррикадан; ~ые бои - баррикадийн т1емаш

барс м зоол. ц1окъберг, ц1окъ

барский, -ая, -ое баринан; ~ая усадьба -баринан ков-керт; ~ие замашки-элийн амалш

барсовый, -ая, -ое ц1окъберган, ц1оькъан; ~ая шкура – ц1оькъан ц1ока

барство с 1) (изнеженность) кочалла 2) (высокомерие) цавашар

барсук м зоол. да1ам

барсучий, -ья, -ье да1аман; ~ьи норы – да1амийн 1уьргаш

бархан м бархан; песчаные ~ы - г1амаран барханаш

барханный, -ая, -ое барханийн; ~ые пески -барханийн г1амарш

бархат м бархат

бархатистый, -ая, -ое бархат санна долу, бархатах тера, бархатан тайпа

бархатный, -ая, -ое бархатан; ~ое пла*тье - бархатан коч ; ~ый сезон - дашо хан

барщина ж ист. барщина (крепостни бакъо йолуш ахархой мехкадайша мехаза бацор)

барыня женск. к барин; жить ~ей сту санна яха

барыш м разг. са, пайда

барышник м уст. йохка-эцархо

барышня ж 1) уст. (девушка) йо1 2) разг. (неженка) экама х1ума

барьер м 1) барьер, дуьхьало 2) перен. дуьхьало, новкъарло

бас м 1) (голос) бас (божарийн уггар стомма аз); петь ~ом - басаца лакха 2) (певец) бас[-илланча] 3) (инструмент) бас-пондар 4) (струна) бас-мерз

басистый, -ая, -ое стомма; ~ голос - стом*ма аз

басить несов. разг. бас-озца лен

баскетбол м баскетбол

баскетболист м, ~ка ж баскетболист, баскетболхо

баскетббльный, -ая, -ое баскетболан; ~ая площадка - баскетболан майда

басмач м басмач

басмачество с басмачалла

баснописец м баснеш язъярхо, лачдийцархо

баснословный, -ая, -ое 1аламат [док*кха]; ~ые прибыли - 1аламат яккхий санаш

басня ж 1) басни, лачдийцар 2) перен. (вымысел) туьйра, хабар

басовый, -ая, -ое басан

бассейн м 1) бассейн (xloттийнa 1ам)2) геогр. бассейн; ~ Терека -Теркан бассейн 3) геол. бассейн, майда

бастион м бастион, б1ов, гlaп

бастовать несов. забастовка ян

бастующий м, ~ая ж болх охьатеснарг, бастовать дийриг

басурман м, ~ка ж уст. бусулба (о мусульманине)

басурманский, -ая, -ое уст. бусулба; ~ая вера - бусулба дин

батальный, -ая, -ое т1еман, т1амаха,т1ом гойту; ~ая живопись – т1еман суьрташ

батальон м воен. батальон; стрелковый~ - иччархойн батальон

батальонный, -ая, -ое батальонан; ~ ко*мандир - батальонан командир

батарейка ж батарейка; ~ для фонаря - фонаран батарейка

батарейный, -ая, -ое батарейн; ~ое ору*дие - батарейн герз; ~ый огонь- батарей т1етохар

батарея ж батарей (1 воен.— масех йоккха топ я миномёт йолу эскаран дакъа; 2 физ.— вовшахтесна масех гальванически элемент я аккумулятор); ~ парового отопления -1аьнарца йохъен батарей

батист м батист (к1ади)

батистовый, -ая, -ое батистан; ~ носо*вой платок -батистан мерах хьокху йовлакх

батисфера ж батисфера (х1ордан к1орге толлу аппарат)

батон м батон

батрак м ялхо

батрацкий, -ая, -ое ялхойн; ~ труд - ялхойн къинхьегам

батрачество с 1) (занятие батрака) ялхолла 2) собир. ялхой

батрачить несов. ялхо лела (или хила)

батрачка ж ялхо

баттерфляй м спорт. баттерфляй-нека

батыр м обл. турпал

батюшка м уст. 1) (отец) да 2) (обращ. к священнику) мозг1ар 3) (обращ. к пожи*лому человеку) воккха стаг

баул м т1орказ

бах 1. межд. звукоподр. т1охх ! 2. в знач. сказ. т1охх-аьлла; ~, и убил –т1охх-аьлла, тоьхна дийн

бахать несов. разг. т1охх баха + многокр. гл.; ср. бахнуть

бахвал м разг. дозалча

бахвалиться несов., чем, разг. дозалла дан

бахвальство с разг. дозалла

бахнуть сов. разг. (издать звук; ударить, бросить) т1охх-аьлла +однокр. гл.; ~л выстрел - т1охх-аьлла, топ елира; он ~л стакан об пол - цо т1охх-аьлла стака ц1енкъа туьйхира

бахрома ж чечакх

бахромчатый, -ая, -ое (с бахромой) че*чакх йолу; (наподобие бахромы) чечекх[тайпа

бахтарма ж обл. (мездра) морд-aгlo (ц1оканан, не1аран)

бахча ж бахча, куп; сторож на ~е - куьпхо, хуьисахо

бахчевод м бахчалелорхо

бахчеводство с бахчалелор

бахчевой, -ая, -ое бахчанан; ~ые куль*туры - бахчанан культураш

бац 1.межд. звукоподр. таххь ! 2. в знач. сказ. (ударить) - таххь-аьлла тоха

бацилла ж бацилла (бактерийн тайпа);туберкулёзная ~ - туберкулёзан бацилла

бациллоноситель м бацилла ерг

башенный, -ая, -ое б1аьвнан; ~ые постройки – б1аьвнийн г1ишлош ;~ые часы – б1аьвнан сахьт; ~ый кран – б1аьвнан кран

башка ж прост. корта

башкирский, -ая, -ое башкирийн; ~язык - башкирийн мотт

башкиры мн. (ед. ~р м, ~рка ж башкир) башкираш

башковитый, -ая, -ое прост. корта болу, хьекъале

башлык м башлакх

башмак м 1) (обувь) пошмакх, мача 2)тех. башмак (чкъург сацо гlиpc); быть у кого-л. под ~ом - цхьаьннан кога к1ел хила

башня ж 1) (боевая) б1ов; (жилая) гlaла2) воен. б1ов; танковая ~ танкан б1ов

баюкать несов., кого [илли олуш] тахко, техко

баюшки-баю межд. олилой-болилой

баян м баян (боккха кехатпондар); играть на ~е а) (уметь) баян хаа; б) (исполнять) баян лакха

баянист м баян-пондарча

Carolina

бдительность ж само

бдительный, -ая, -ое сема; будьте ~ - сема хилалаш

бег м дадар; ~ на тысячу метров – эзар метр вадар; ~ на месте - цхьана меттехь идар; на ~у - ведда воьддушехь; быть в ~ах - уьдуш лела

бега мн. хахкар (говраш)

бегать несов. ида; ~ наперегонки - хьалхаваларх вада ; ~ на коньках –конькеш хехка; ~ за кем-л. - цхьанна т1аьхьаида; глаза бегают – б1аьргаш уьду

бегемот м зоол. бегемот

беглец м веддарг; поймать ~ов - бевддарш ехьалеца

беглый, -ая, -ое 1) (сбежавший) ведда 2) (свободный) шерра; ~ое чтение –шерра д1адешар 3) (сделанный наспех) сиха; ~о (нареч.) просмотреть -сихвелла хьожуш чекхвала ; ~ые гласные лингв.- д1адовн мукъа аьзнаш беглянка ж еддарг

беговой, -ая, -ое хохку; (предназначенный для бега) доду; ~ая лошадь - xoxку говр; ~ая дорожка - бовду некъ

бегом нареч. дедда; бежать ~ - ведда ваха;

беготня ж разг. д1асаидар

бегство с дадар; спастись ~м - ведда [к1елхьара]вала

бегун м идархо, вадархо

бегунья ж идархо, ядархо

беда ж I. бала; выручить из ~ы - балих ваккха; помочь в ~е - вонехь дакъа лаца; что за ~а! - хьо далатохар!; на ~у сделал - шен докъазаллина дина 2. в знач.сказ. вон; это не ~а - и-м зен дацара; ~а в том, что он не учится - цо доьшуш цахилар вон ду

беднеть несов. къийдала

бедность ж къоьлла; жить в ~ти - къен ваха; къоьлла хьега; ~ть не порок посл. - къоьлла айп дац

беднота ж собир. къехой

бедный, -ая, -ое 1) къен; ~ый человек - къен стаг; жить ~о (нареч.) - къен ваха; местность, ~ая лесами - хьуьнна къен меттиг 2) (несчастный) миска; ~ый, он так болен! - миска, ма могуш вац и!

бедняга, бедняжка м и ж миска, пекъар

бедняк м (бедный человек; неимущий кре*стьянин) къехо

бедняцкий, -ая, -ое къехойн; ~ое хо*зяйство - къехойн бахам

бедовый, -ая, -ое разг. т1ахъаьлла; ~ мальчишка – т1ахъаьлла к1ант

бедокурить несов. разг. вон лела, харцхьара лела

бедренный, -ая, -ое хенан; ~ая кость - хенан даь1ахк

бедро с 1) (часть ноги) варе; (у живот*ного) гloгl 2) чаще мн. бёдра - ха; положить руки на бёдра - куьйгаш хаьн т1e дахка

бедственный, -ая, -ое бохаме, бохам болу[ш]; ~ое положение - бохам болуш хьал

бедствие с бохам; стихийное ~ -1аламан бохам; судно терпит ~ -хикеманна бохам баьлла

бедствовать несов. (нуждаться) къоьлла хьега; (жить бедно) къен хила (или даха)

бежать несов. 1) дада, ида; д1адада, д1аида (от говорящего); схьадада, схьаида (к говорящему); охьадада, охьаида (вниз); хьаладада, хьалаида (вверх) 2) тж. сов. (совершить побег, обратиться в бегство) дада, ида 3) (течь) охьадан, охьаэха 4) (о времени) д1аяха, д1атила

беженец м веддарг; ~ка ж еддарг

без (безо) предлог с род. п. 1) (при ука*зании на отсутствие, недостаток) доцуш; оставить ~ денег - ахча доцуш вита; ~ сомнения - шеко йоцуш 2) (не считая, в от*сутствие)- доцуш; ~ нас не начинать - тхо доцуш ма доладе 3) (при указании на ко*личество, меру) оьшуш; ~ пяти копеек рубль - сом хила пхи кепек оьшуш 4) (при указании на время) даьлча; ~ пяти [ми*нут] час - пхи [минот] яьлча сахьт долу ; не ~ причины он сделал так - бахьана доцуш ца дина цо иштта

без= (безъ=, бес=) приставка 1) прилага*тельных доцу, реже передаётся суффиксом =за, напр.: беззвёздный - седарчий доцу, безработный -белхаза 2) существительных цахилар, напр.: безлесье - хьун цахилар, безветрие - мох цахилар

безаварийный, -ая, -ое авари йоцу[ш]; ~ая работа - авари йоцу болх

безалаберность ж разг. телхина хилар

безалаберный, -ая, -ое разг. (бестолко*вый) телхина; (беспорядочный) къепе йоцу; ~ый человек - телхина стаг; ~ая работа - къепе йоцу болх

безалкогольный, -ая, -ое алкоголь йоцу; ~ые напитки - алкоголь йоцу маларш

безапелляционныи, -ая, -ое аппелляци йоцу; ~ое решение - апелляци йоцу сацам

безатомный, -ая, -ое атоман герз доцу; ~ая зона атоман герз доцу зона

безбедный, -ая, -ое къоьлла йоцу; ~ое существование - къоьлла йоцу 1ар-дахар; жить ~о (нареч.) - къоьлла йоцуш даха

безбилетный, -ая, -ое билет доцу; ~ пассажир - билет доцу пассажир

безбожие с мунепакъалла

безбожник м, ~ца ж мунепакъ

безбожный, -ая, -ое разг. эхь доцу; ~о (нареч.) врать - эхь доцуш аьшпаш битта

безболезненный, -ая, -ое 1) лазош доцу; ~ая операция - лазош йоцу операци 2) перен. (без неприятностей) - лазам боцу, халахетар доцу[ш долу]; (без затрудне*ний) - хало йоцу

безбородый, -ая, -ое куьйса

безбоязненный, -ая, -ое ца кхоьру

безбрачие с (незамужняя жизнь) марехь цахилар; (холостая жизнь) - зуда ялоза хи*лар

безбрежный, -ая, -ое йист йоцу; ~ое море - йист йоцу х1орд

безверие с дин цахилар

безвестный, -ая, -ое девзаш доцу; ~ ге*рой - вевзаш воцу турпалхо

безветренный, -ая, -ое мохтиле, мох боцу; ~ день - мох боцу де

безветрие с мох цахилар

безвинный, -ая, -ое бехк боцу; ~о (на*реч.) пострадать - бехк боцуш хьийзо

безвкусие с, безвкусица ж (отсутствие хорошего вкуса) чам цахилар

безвкусный, -ая, -ое 1) (невкусный) чаьм*за, чам боцу; ~ая еда - чаьмза даар 2) перен. хат1 доцу, чам боцуш

безвластие с 1едал цахилар

безводный, -ая, -ое хи доцу; ~ые пу*стыни - хи доцу г1амарш

безводье с хин къоьлла

безвозвратный, -ая, -ое 1) (невозврати*мый) юхадог1ур доцу; исчез ~о (нареч.) - юха ца вог1уш вайна 2) (не подлежащий возврату) - юхалур доцу; ~ая ссуда - юхалур доцу ссуда

безвоздушный, -ая, -ое х1аваъ доцу; ~ое пространство – х1аваъ доцу меттиг

безвозмездный, -ая, -ое мах боцу, маьхза; ~ое пользование - [луш] мах бо*цуш пайда эцар

безволие с доьналла дацар (или цахилар), мела хилар

безволосый, -ая, -ое куьйса, чо боцу

безвольный, -ая, -ое доьналла доцу, мела

безвредность ж зене (или зуламе) ца*хилар

безвредный, -ая, -ое зен[е] доцу, зулам[е] доцу; ~ое средство (лекарство)- зуламе до*цу молха; ~ый человек - зене воцу стаг

безвременный, -ая, -ое хеназа; ~ая кон*чина - хеназа д1авалар

безвыходный, -ая, -ое 1) (без отлучки) т1ера ца долу; ~о (нареч.) сидеть дома -ара ца волуш чохь 1ан 2) (критический) амал (или дан х1ума) доцу; быть в ~ом положении - амал доцчу хьолехь хила

безглазый, -ая, -ое б1аьргаш доцу

безголовый, -ая, -ое прям. и перен. корта боцу

безголосый, -ая, -ое аз доцу; ~ певец - аз доцу илланча

безграмотность ж 1) (неграмотность) йо*за цахаар, дешна цахилар 2) (невежество) девзаш цахилар, кхеташ цахилар; полити*ческая ~ - политиких кхеташ цахилар

безграмотный, -ая, -ое 1) (неграмотный) йоза (или дешар) ца хуу, дешна воцу 2) (малограмотный) йоза (или дешар) вон хуу 3) (невежественный, мало знающий) ца кхета 4) (содержащий ошибки) ца хууш + прич., г1алате; ~ проект – ца хууш х1оттийна проект

безграничный, -ая, -ое 1) йист йоцу 2) перен. (очень сильный) ч1ог1а, 1аламат; ~ая печаль – ч1ог1а гlaйгla; ~o (нареч.) преданный – ч1ог1а тешаме

безгрешный, -ая, -ое 1) рел. къа доцу, къинойх ц1ена 2) перен. ц1ена, бехк боцу

бездарность ж пох1мазалла

бездарный, -ая, -ое пох1маза; ~ писа*тель – пох1маза яздархо

бездействие с х1умма а цадар, деш х1ума цахилар

бездействовать несов. х1умма а ца дан; (о механизмах) латта

безделица ж разг. к1адбоцург, х1умма а доцург, пайда боцург

безделушка ж пайда боцу х1ума

безделье с деш х1ума цахилар

бездельник м, ~ца ж г1уллакхазхо

бездельничать несов. х1умма а ца деш .лела

безденежный, -ая, -ое 1) разг. (имеющий мало денег) ахча доцу 2) бухг. ахчанца доцу; ~ые расчёты - ахчанца йоцу чот

безденежье с ахча цахилар, ахчанан къоьлла

бездетность ж бераш цахилар

бездетный, -ая, -ое бер доцу; ~ая жёнщина – бер доцу зуда

бездеятельность ж хьуьнарзалла, х1умма а цадар

бездеятельный, -ая, -ое хьуьнарза, х1 ума ца ден

бездна ж 1) (пропасть) бух боцу 1ин; ~ моря - бух боцу х1орд 2) перен., чего (множество) чот йоцуш; там ~ народу - чот йоцуш адам ду цигахь

бездождье с йокъа, дог1анан къоьлла

бездоказательный, -ая, -ое бакъхилар ца гайталу, бакъхилар ца ч1аг1лун; ~ое обви*нение - бакъхилар ца гайталун бехкевар

бездомный, -ая, -ое ц1а доцу; ~ая кош*ка – ц1а доцу цициг

бездонный, -ая, -ое бух боцу; (глубо*кий) к1орга ; ~ая бочка - бух боцу шелиг

бездорожье с (отсутствие дорог) некъаш цахилар; (плохое состояние дорог, распу*тица) - некъаш талхар

бездушие с дог цадар

бездушный, -ая, -ое 1) (бессердечный) дог доцу; ~ый человек - дог доцу стаг 2) (ли*шённый чувства) - дог ца дог1у; ~ая игра - дог ца дог1у ловзар

бездымный, -ая, -ое к1ур боцу; ~ порох – к1ур боцу молха

бездыханный, -ая, -ое са доцу; ~ое тело - са доцу дег1

безжалостный, -ая, -ое къиза, къинхетамза

безжизненный, -ая, -ое 1) (мёртвый) са доцу, делла 2) перен. делча санна; ~ взгляд - делча санна хьежар

беззаботность ж гlaйгla (или бала) ца*хилар

беззаботный, -ая, -ое гlaйгla йоцу, бала боцу; ~ый человек - гlaйгla йоцу стаг; жить ~о (нареч.) - дезар доцуш даха

беззаветный, -ая, -ое 1аламат ч1ог1а; сил дукха (или ч1ог1а), са ца кхоош; ~ая храбрость - 1аламат ч1ог1а майралла; ~о (нареч.) любить Родину - сил дукха Даймохк беза

беззаконие с (нарушение закона) закон дохор; (отсутствие закона)- законехь ца*хилар, закон дацар

беззаконный, -ая, -ое законехь доцу

беззастенчивый, -ая, -ое эхь ца хета; ~о (нареч.) врать - цуьрриг а эхь ца хеташ аьшпаш битта

беззащитность ж доьналла цахилар (или дацар); ~ ребёнка - беран доьналла цахилар

беззащитный, -ая, -ое доьналла доцу, де доцу, [даккха] г1о доцу

беззвёздный, -ая, -ое седарчий доцу; ~ое небо - седарчий доцу стигал

беззвучный, -ая, -ое аз доцу; ~ смех - аз доцу белар

безземелье с латта цахилар (или дацар), лаьттан къоьлла

безземельный, -ая, -ое латта доцу; ~ кре*стьянин - латта доцу ахархо

беззлобный, -ая, -ое оьг1 азло йоцу; ~о (нареч.) подсмеиваться над кем-л. – оьг1азло йоцуш цхьаннах белар

беззубый, -ая, -ое 1) (без зубов) цергац йоцу; ~ый старик - цергаш йоцу воккха стаг 2) перен. (слабый) эсала, мела; ~aя критика - эсала критика

безлесный, -ая, -ое хьун йоцу; ~ склон - хьун йоцу басе

безликий, -ая, -ое уст. см. безличный 1

безличный, -ая, -ое 1) билгала доцу; ~ый человек - билгала воцу стаг 2) грам. юьхьаза; ~ое предложение - юьхьаза предложени; ~ый глагол -юьхьаза хандош

безлошадный, -ая, -ое говр йоцу; ~ кре стьянин - говр йоцу ахархо

безлунный, -ая, -ое беттаса доцу; ~а ночь - беттаса доцу буьйса

безлюдный, -ая, -ое адам доцу, нах боцу; ~ая местность - нах боцу меттиг; ~ый фонд бухг. - штатехь боцчеран фонд

безлюдье с адаман къоьлла, адамаш цахилар

безмен м куьйга-терза

безмерный, -ая, -ое барам боцуш, барамза-доккха; ~ая радость - барамза-доккха хазахетар

безмозглый, -ая, -ое хье боцу, 1овдал

безмолвие с дистцахилар; хранить ~ -дист ца хила

безмолвный, -ая, -ое дист ца хуьлу; ~ ответ - вист ца хуьлуш жоп далар; ~ свидетель - вист ца хуьлу теш

безмолвствовать несов. вист ца хила

безмятежность ж сатийна хилар, синтем

безмятежный, -ая, -ое сатийна, синтеме; ~ сон - сатийна наб

безнадёжность ж догдиллар, догдохийла цахилар

безнадёжный, -ая, -ое догдохийла йоцу; он ~о (нареч.) болен - и даха дог доцуш цомгуш ву; ~ое положение - догдохийла йоцу хьал

безнадзорный, -ая, -ое 1уналла доцу; ~ ребёнок - 1уналла доцу бер

безнаказанный, -ая, -ое та1зар даза

безналичный, -ая, -ое: купить по ~ому расчёту - ахчанца йоцчу чоьтах эца

безначалие с 1едал (или куьйгалла) дацар

безногий, -ая, -ое когаш боцу; (без одной ноги или ножки) ког боцу; ~ стул - ког боцу г1ант

безнравственность ж телхина хилар, г1иллакх дацар

безнравственный, -ая, -ое г1иллакхе до*цу, телхина; ~ый поступок -телхина г1уллакх; ~о (нареч.) вести себя - телхина лела

безо предлог «без» метта «весь», «вся*кий» дешнаш хьалха лела, мас.: ~ всяких разговоров - цхьа а къамел доцуш; ~ всего - цхьа а х1ума доцуш

безобидный, -ая, -ое (не обидный) халахетар доцу (или ца ден); (безвредный) зене доцу; ~ человек - зене воцу стаг

безоблачный, -ая, -ое екхна, мархаш йоцу; ~ое небо - екхна стигал

безобразие с 1) (уродливость) эрчалла 2) (безобразный поступок) ирча х1ума

безобразить несов., кого-что эрчадаккха; платье ~т фигуру - кучо эрчадоккху дег1

безобразник м, ~ца ж разг. вон леларг, харцхьара леларг

безобразничать несов. разг. вон лела, харцхьара лела

безобразный, -ая, -ое ирча; ~ поступок - ирча х1ума

безоговброчный, -ая, -ое билламза; ~ая капитуляция - билламза капитуляци

безопасно 1. нареч. кхерамза 2. в знач. сказ. безл. кхерам бац, кхерамза ду; это вполне ~ - и данне а кхерам боцуш ду

безопасность ж кхерамзалла, кхерам цахилар (или бацар), маьршо; ~ть улич*ного движения - урамерчу боламан кхерам*залла; охрана государственной ~ти - пачхьалкхан кхерамзалла ларъяр

безопасный, -ая, -ое кхерамза, маьрша; в ~oм месте - маьршачу меттехь

безоружный, -ая, -ое герз доцу

безостановочный, -ая, -ое сацамза, сацар доцу, соцуш доцу, хаддаза; ~ое движение - сацамза болам

безответный, -ая, -ое жоп доцу; ~ая любовь - жоп доцу безам безответственность ж жоьпазалла

безответственный, -ая, -ое жоьпазаллин, жоьпаллин доцу; ~ое решение -жоьпазал*лин сацам

безотказный, -ая, -ое дуьхьало йоцу; ~о (нареч.) работать (о машине, моторе) - дуьхьало йоцуш болх бан

безотлагательный, -ая, -ое хьеда (или т1аьхьататта) йиш йоцу; ~ое дело – т1аьхьататта йиш йоцу г1уллакх

безотлучно нареч. тlepa ца долуш; ~ на*ходиться при больном – т1ера ца волуш цомгушчунна юххехь хила

безотносительно нареч. дозуш доцуш

безотрадный, -ая, -ое доккха ца ден, ~ая жизнь - воккха ца вен дахар

безотчётный, -ая, -ое 1) (бесконтроль*ный) жоп доцу 2) (бессознательный) хьесап доцу; ~ый страх - хьесап доцу кхерам; дей*ствовать ~о (нареч.) -хьесап доцуш дан

безошибочный, -ая, -ое г1алат[аш] доцу; ~ расчёт- г1алаташ доцу хьесап

безработица ж белхазалла, болх цахи*лар, белхан къоьлла

безработный, -ая, -ое 1. белхаза, болх боцу, балхахь воцу 2. в знач. сущ. ~ый м белхазхо, болх боцург, балхахь воцург

безрадостный, -ая, -ое хазахетар доцу; ~ая жизнь - хазахетар доцу дахар

безраздельный, -ая, -ое дуьззина; ~ое господство - дуьззина олалла

безразличие с бен цахетар, башха а цахетар; ~ ко всему – х1уъа а бен цахетар

безразлично I. нареч. (равнодушно) бен ца хеташ 2. в знач. сказ. безл. бен дац; ~, придёт он или нет - и ваг1ахь а, ца ваг1ахь а бен дац; мне это ~ -суна и бен д1а ца хета; ~ кто - бен вац

безразличный, -ая, -ое бен доцу

безрассудность ж ойла йоцуш хилар, кхетам бацар

безрассудный, -ая, -ое ойла ца еш дина; ~ поступок - ойла ца еш дина х1ума

безрассудство с 1) (поступок) ойла ца еш динарг 2) см. безрассудность

безрезультатный, -ая, -ое йист йоцу, кхиам боцу; ~ спор - йист йоцу къийсам

безрельсовый, -ая, -ое рельсаш йоцу; ~ые дороги - рельсаш йоцу некъаш

безрогий, -ая, -ое дирша, ма1аш йоцу; ~ая коза - дирша газа

безродный, -ая, -ое [гергара] нах боцу; ~ бродяга - нах боцу кхерсташ леларг

безропотный, -ая, -ое эсала, муьт1ахь; ~о (нареч.) повиноваться – муьт1ахь аьлларг дан

безрукавка ж силга, пхьуьйшашдоцург

безрукий, -ая, -ое куьйгаш доцу; (без одной руки) куьг доцу

безрыбье с: на ~ и рак рыба посл. - ма-аьлла ца хилча, ма-торру; дин боцчо кхел хаьхкина

безубыточный, -ая, -ое зенехь доцу, зен доцу; ~ое предприятие - зене йоцу предприяти

безударный, -ая, -ое лингв. тохар доцу; ~ слог - тохар доцу дешдакъа

безудержный, -ая, -ое ца сацалу; ~ смех - ца сацалу белар

безукоризненность ж ала х1ума цахилар

безукоризненный, -ая, -ое ала х1ума доцу; работа сделана ~о (нареч.)- ала xlyма доцуш бина болх

безумец м 1овдал, кхетам боцург

безумие с 1) уст. (сумасшествие) хьеравалар 2) (безрассудство) хьекъалза хилар ; любить до ~я - хьераваллал ч1ог1а деза

безумный, -ая, -ое 1) уст. (сумасшедший) тж. перен. хьераваьлла 2) (безрассудный) хьекъал доцу, хьекъалза; ~ поступок - хьекъалза х1ума

безумолчный, -ая, -ое соцуш (или туьйш) доцу; ~ шум моря - туьйш йоцу х1ордан г1овг1а

безумство с см. безумие 2

безумствовать несов. хьераваьлла (или телхина) лела (или хила)

безупречность ж aлa х1ума цахилар; ~ поведения - леларна ала х1ума цахилар

безупречный, -ая, -ое ала х1ума доцу; ~ая честность - ала х1ума доцу тешамалла; вести себя ~о (нареч.) - ала х1ума доцуш лела

безусловно нареч., в знач. вводн. сл. шеко йоцуш; ~, он прав - шеко йоццуш, и бакъ ву

безусловный, -ая, -ое 1) (не ограничен*ный условиями) диллар доцу, биллам боцу; ~ые обязательства - диллар доцу т1елацамаш 2) (полный) шеко йоцу; ~ое доверие - шеко йоцу тешам

безуспешно 1. нареч. аьтто (или кхиам) боцуш; мы ~ искали их - кхиам боцуш лийхира оха уьш 2. в знач. сказ.: всё было ~ - дерриг а аьтто боцуш дара

безуспешный, -ая, -ое аьтто боцу, кхиам боцу; ~ые поиски - аьтто боцу лехамаш

безусый, -ая, -ое 1) мекхаш доцу; ~ый мужчина - мекхаш доцу къонаха 2) перен. разг. маж-мекх далаза; ~ый мальчишка - мера к1ел чо а балаза жима стаг 3) с.-х. дитт доцу; ~ая пшеница - дитт доцу к1а

безутешный, -ая, -ое синтем боцу; тем боцу; ~ое горе - синтем боцу гlaйгla

безухий, -ая, -ое хурам; (без одного уха) лерг доцу

безучастие с, безучастность ж дакъа цалацар, декъахь цахилар

безучастный, -ая, -ое бен (или башха) доцу, декъах воцу; ~ый зритель - декъах воцу хьажархо; ~о (нареч.) смотреть - бен доцуш хьежа

безъ= лела «без» дешхьалхенан метта «е», «ю», «я» хьалха, мас.: безъязычный - мотт боцу

безъядерный, -ая, -ое: ~ая зона - атоман герз доцу зона

безыдейность ж идей цахилар (или йоцуш хилар)

безыдейный, -ая, -ое идей йоцу; ~ое произведение - идей йоцу произведени

безымянный, -ая, -ое ц1е йоцу ; ~ па*лец - маза п1елг

безынициативный, -ая, -ое инициатива йоцу; ~ работник - инициатива йоцу белхахо

безыскусственный, -ая, -ое ма-дарра до*лу; ~ рассказ - ма-дарра долу дийцар

безысходный, -ая, -ое ларт1а дог1ур доцу

бекас м бекас (уьшалахь хуьлу олхазар)

белена ж бот. буг1а-яр ; он, что ли, ~ы объелся? - хьера-м ца ваьлла и?

белёный, -ая, -ое 1) (покрашенный) кир тоьхна; ~ дом - кир тоьхна ц1а 2) (отбелен*ный) к1айдина; ~ холст – к1айдина гата

белёсый, -ая, -ое к1айхо

белеть несов. 1) (становиться белым) к1айдала 2) (виднеться—о белом) к1айн ган (или къега)

белиберда ж разг. г1урт

белизна ж к1айлла

белила мн. к1айн басар; свинцовые ~ - дошан басар

белить несов., что 1) (красить) кир тоха; ~ стены - пенех кир тоха 2) (мазать) к1айдан; ~ лицо - юьхь к1айян 3) (отбеливать) к1айдан; ~ холст -гата к1айдан

беличий, -ья, -ье тарсалан; ~ья шубка - тарсалан кетар

белка ж тарсал ; крутиться как ~ в ко*лесе- ц1е яьлча санна хьийза

белковый, -ая, -ое биол. белокан

беллетрист м беллетрист (дийцарийн ав*тор)

беллетристика ж беллетристика (исбаьхьаллин дийцарш, литература)

белобородый, -ая, -ое к1айн маж йолу; ~ старец – к1айн маж йолу воккха стаг

белобрысый, -ая, -ое разг. сирла месаш йолу

беловой, -ая, -ое ц1ена юхаяздина[рг]; ~ экземпляр – ц1ена язийна экземпляр

белоголовый, -ая, -ое к1айн корта болу; (о человеке) тж. к1айн месаш йолу

белок м 1) биол., хим. белок 2) (яйца) к1айн xloa 3) (глаза) б1аьрган к1ай

белокаменный, -ая, -ое к1айчу т1улгийн; ~ая башня – к1айчу т1улгийн б1ов

белокровие с мед. ц1ий к1айдалар

белокурый, -ая, -ое: ~ые волосы - сирла месаш; ~ая девушка - сирла месаш йолу йо1

белолицый, -ая, -ое – к1айчу амате, к1айн юьхь йолу

белолобый, -ая, -ое ч1амара

белорусский, -ая, -ое белорусийн; ~ язык - белорусийн мотт

белорусы мн. (ед. ~с м, ~ска ж бело*рус) белорусаш

белоручка ж, м разг. кисанакуьйгаш

белорыбица ж к1айн ч1ара

белоснежный, -ая, -ое ло санна к1айн; -oe бельё - ло санна к1айн чухулаюху бедарш

белошвейка ж чухуладухарштегархо

белуга ж белуга (даккхийчу ч1ерийн тайпа); реветь ~ой – варх1 велча санна делха

белужий, -ья, -ье белугин; ~ бок - белугин aгlo

белый, -ая, -ое 1) (белого цвета) к1айн; всё ~о кругом - гонаха дерриг а к1айн ду; 2) (как признак расы) к1айн ; ~ые ночи - сирла буьйсанаш; ~ая горячка – к1айн дагар; ~ое мясо - аьхна жижиг; ~ые стихи – к1айн стихаш (рифма йоцу); ~ый гриб- дуу ж1аьлинускал; ~ый хлеб – к1айн бепиг; ~ый билет – к1айн билет; ~ый уголь- хин ницкъ; средь ~ого (или ~а) дня -дийнан делккъехь

бельгийский, -ая, -ое бельгин; белгихойн

бельгийцы мн. (ед. ~ец м, ~йка ж бельгихо) бельгихой

бельё с чухулаюху х1уманаш; нижнее ~ - чухулаюху бедар; постельное ~ -меттан лоччарш

бельевой, -ая, -ое чухулаюхучу х1уманийн; ~ шкаф- чухулаюхучу х1уманийн шкаф

бельмо с к1ай (б1аьрган) ; как ~ на гла*зу – б1аьргахь дитт санна

бельэтаж м бельэтаж; жить в ~е - бельэтажехь даха; сидеть в ~е (в театре)- бельэтажехь хиъна 1ан

беляк м зоол. к1айн пхьагал

беляши мн. (ед. беляш м чуда) чуданаш

бемоль м муз. бемоль

бенефис м бенефис (артистан сийнна х1оттийна спектакль)

бензин м бензин

бензиновый, -ая, -ое бензинан

бензобак м бензинан бак, бензобак

бензовоз м бензовоз (бензин кхоьхьу ма*шина)

бензозаправочный, -ая, -ое бензин дутгу; ~ая колонка - бензин дутту колонка

бензозаправщик м бензиндоттархо

бензопровод м бензинтоттург

бензохранилище с бензин 1алашдойла

берданка ж уст. берданка

берег м 1) хийист; на ~у - хийистехь; река вышла из ~ов - хи дистина т1едаьлла; ~ моря – х1ордан йист; сойти на ~ (с па*рохода)- хикеман т1ера охьавосса 2) (суша,земля) латта; вдали показался ~ - генахь латта гучудели

береговой, -ая, -ое хийистера; ~ песок - хийистера г1ум

бередить несов., что 1) хьедан, дардан; ~ рану - чов даръян 2) перен. хьедан, 1овжо

бережливость ж кхоамалла, г1атакх

бережливый, -ая, -ое кхоаме, г1атакхе; ~ хозяин - кхоаме да

бережный, -ая, -ое 1) (осторожный) ларлу[ш долу]; ~ое обращение с огнём – ц1арца ларлуш хилар; ~о (нареч.) нести - лардеш дахьа 2) (заботливый, внимательный) тидаме; ~ое отношение к людям - нахаца тидаме хилар

берёза ж дакх

березняк м докхан хьун

берёзовый, -ая, -ое докхан; ~ая роща - докхан хьун; ~ые дрова - докхан дечиг

беременеть несов. пхаръяла, берах хила

беременная прил. 1. пхора, бераха, бераха йолу 2. в знач. сущ. ж пхораниг, берахниг

беременность ж пхоралла, берах хилар

береста ж ковст

берестяной, -ая, -ое ковстан; ~ая лодка - ковстан кема

берет м берет (куй)

беречь несов. 1) кого-что лардан; ~чь сына – к1ант ларван; ~чь тайну- къайле ларъян 2) что (экономить) кхоо; он ~жёт каждую копейку - xlop кепек кхоайо цо

беречься несов., кого-чего и без доп. лардала; ~гись! - ларло!

беркут м г1ирг1а

берлога ж чен бен

берцовый, -ая, -ое: большая ~ая кость - буност; малая ~ая кость – ч1уност

бес м шайт1а

бес= къора мукъазчу аьзна хьалха «без» метта лела дешхьалхе, мас.: бесполезный - пайденна доцу

беседа ж къамел; провести ~у - къамел дан; провести время в ~е (или за ~ой) - къамел деш хан д1аяхьа

беседка ж беседка (раг1ун тайпа г1ишло)

беседовать несов., с кем къамел дан

бесёнок м разг. шайт1анан к1орни; ах вы, бесенята!- хьай, шайт1анан к1орнеш!

бесить несов., кого-что оьг1аздахийта

беситься несов. 1) (болеть бешенством — о животных) хьерадала 2) разг. (злиться) оьг1азъэха 3) разг. (шалить) хьерадала

бесклассовый, -ая, -ое классаш йоцу; ~ое общество - классаш йоцу юкъаралла

бескозырка ж лаба йоцу куй

бесконечность ж абаде, йист йоцуш (или чаккхе йоцуш) хилар

бесконечный, -ая, -ое 1) йист (или чак*кхе) йоцу; ~ые разговоры - чеккхе йоцу хабарш 2) мат.: ~ая дробь- чаккхе йоцу (или чаккхенза) дробь; ~о (нареч.) малая величина - йист йоцуш жима х1ума

бесконтрольный, -ая, -ое толлуш (или контроль) йоцу

бесконфликтный, -ая, -ое конфликт йоцу, къовсам боцу

бескормица ж докъаран къоьлла

бескорыстие с хьаналалла, пайда цалехар

бескорыстный, -ая, -ое хьанала, пайда ца лоьху

бескостный, -ая, -ое даь1ахк йоцу

бескрайний, -яя, -ее йист йоцу; ~ про*стор - йист йоцу аре

бескризисный, -ая, -ое кризис[аш] йоцу, кризис[аш] ца хуьлу;

бескровный, -ая, -ое 1) ц1ий доцу; ~ые губы ц1ий доцу балдаш 2) (без жертв) вер-ваккхар доцу, чов-чордо йоцу; ~ая победа - вер-ваккхар доцу толам

бескрылый, -ая, -ое т1емаш доцу; ~ое насекомое – т1емаш доцу са долу х1ума

бескультурье с культура цахилар, оьзда цахилар

бесноватый, -ая, -ое уст. тилла, жинашца тайна

бесноваться несов. хьерадала, хьераваьлла лела

бесовский, -ая, -ое шайт1анан

беспалубный, -ая, -ое палуба йоцу; ~ое судно - палуба йоцу кема

беспалый, -ая, -ое п1елгаш доцу; (без одного пальца) п1елг боцу; ~ая рука- п1елгаш доцу куьг

беспамятный, -ая, -ое дицлу[ш долу]

беспамятство с дог к1аддалар, дог г1елдалар, кхетам чуьра валар; впасть в ~ - дог к1аддала

беспардонный, -ая, -ое разг. ларам боцу

беспартийность ж партехь цахилар

беспартийный, -ая, -ое партехь доцу

беспаспортный, -ая, -ое паспорт доцу

бесперебойный, -ая, -ое саццаза, хадда*за, ца соьцуш ден; ~ая работа мотора - моторо ца соьцуш болх бар

бесперспективный, -ая, -ое перспектива йоцу

беспечальный, -ая, -ое г1айг1а йоцу;~ое существование- г1айг1а йоцу 1ар-вахар

беспечность ж гlaйгla (или бала) цахилар

беспечный, -ая, -ое гlaйгla йоцу, бала боцу; ~о (нареч.) вести себя –г1айг1а йоцуш лела

бесписьменный, -ая, -ое йоза доцу; ~ язык - йоза доцу мотт бесплановость ж план цахилар

бесплановый, -ая, -ое план йоцу; ~ая работа - план йоцу болх

бесплатный, -ая, -ое маьхза; ~ая ме*дицинская помощь - лоьраллин маьхза г1о

бесплацкартный, -ая, -ое плацкарт йоцу

бесплодие с 1) (человека) бер цахилар; 2) см. бесплодность 1

бесплодность ж 1) (почвы) ялта цахьекъар, ялта цахилар 2)перен.

(безуспеш*ность) - эрна хилар

бесплодный, -ая, -ое 1) (о людях) бер ца хуьлу;(о животных) дехкаш доцу; (о ра*стениях) ца хьекъа 2) (о почве) ялта ца хуьлу, ялта ца хьекъа 3) перен. (безуспеш*ный) эрна

бесповоротный, -ая, -ое хийцалур доцу; ~ое решение - хийцалур боцу сацам бесподобный, -ая, -ое т1ехдика

беспозвоночный, -ая, -ое букъсурт (или букъадаь1ахк) йоцу; ~ое животное - букъ*сурт (или букъадаь1ахк) йоцу дийнат

беспокоить несов., кого-что 1) (трево*жить) сагатдан; меня ~ит его отсутствие- и цахиларо сагатдо сан 2) (нарушать по*кой) меттахдаккха, меттахъхьедан; не ~йте его - ма хьевелаш иза 3) (мешать) новкъарло ян; меня ~ит шум – г1овг1ано ца вуьту со

беспокоиться несов. сагатдан; не ~йтесь, я сам сделаю это - са ма гатде, ас айса дийр ду иза

беспокойный, -ая, -ое 1) (неспокойный) синтем боцу; ~ый человек - синтем боцу стаг; ~о(нареч.) спать - тем боцуш наб ян 2) (тревожный) сингаттаме, саготту; ~ое время - саготту хан

беспокойство с 1) (тревога) сагатдар, синтем цахилар 2) (нарушение покоя) - меттахъхьедар, меттахдаккхар; причинить ко*му-л. ~ - цхьаъ меттахъхьеван

бесполезно 1. нареч. эрна, пайденна доцуш 2. в знач. сказ. (напрасно) эрна; всё было ~ - дерриг а эрна дара

бесполезный, -ая, -ое пайденна доцу; (напрасный) эрна; ~ая трата сил -эрна къахьегар

бесполый, -ая, -ое калац1оле; ~ое су*щество – калац1ола ; ~ое размножение – калац1оле дебар

беспомощность ж г1оразалла

беспомощный, -ая, -ое гlopaзa; гlopa доцу

беспородный, -ая, -ое xly доцу

беспорочный, -ая, -ое уст. ала х1ума доцу, айп доцу; ~ая служба - ала х1ума доцуш г1уллакх лелор

беспорядок м 1) къепе яцар; бежать в ~ке- къепе йоцуш бовда 2) мн. ~ки г1иттарш

беспорядочный, -ая, -ое къепе йоцу; ~ые записи - къепе йоцу д1аяздарш; ~ая груда бумаг - къепе йоцу кехатийн оьла

беспосадочный, -ая, -ое охьа ца хуу[ш ден или долу]; ~ перелёт - охьа ца хууш дехьадалар

беспочвенный, -ая, -ое бух боцу; ~ое обвинение - бух боцуш бехкевар

беспошлинный, -ая, -ое ял йоцу, ял ца йоккху

беспощадный, -ая, -ое къинхетам боцу, къиза; ~о (нареч.) бороться с чём-л.- цхьана х1уманца къиза къийсам латто

бесправие с бакъо цахилар (или яцар)

бесправный, -ая, -ое бакъо йоцу

беспредельный, -ая, -ое барам боцу; в ~ой вышине - барам боцчу лакхенгахь

беспредметный, -ая, -ое корта боцу, 1алашо йоцу; ~ спор - 1алашо йоцу къовсам

беспрекословный, -ая, -ое дуьхьал дош ца далош, дуьхьало ца еш; ~ое выполнение чьей-л. воли - дуьхьал дош ца далош цхьаьннан лаам кхочушбар; ~о (нареч.) подчи*няться - дуьхьало ца еш муьт1ахь хила

беспрепятственный, -ая, -ое новкъарло йоцу[ш долу], дуьхьало йоцу; ~о (нареч.) проникнуть куда-л. - дуьхьало йоцуш цхьанхьа чекхвала

беспрерывный, -ая, -ое хаддаза; саццаза; ~ дождь - саццаза дог1у дог1а

беспрестанный, -ая, -ое саццаза, хадда*за, соцуш доцу; шли ~ые дожди -хаддаза дог1анаш доьлхура; ~о (нареч.) звонил телефон - хаддаза еттара телефон

беспрецедентный, -ая, -ое (беспримерный, небывалый) цкъа а ца хилла [долу]; ~ случай - цкъа а цахилларг

бесприбыльный, -ая, -ое пайденза, са йоцу

бесприданница ж къалиг (къен нускал)

беспризорник м, ~ца ж 1уналла доцург

беспризорный, -ая, -ое 1) 1уналла доцу: ~ое хозяйство -1уналла доцу бахам 2)(бездомный) ц1а доцу; ~ый ребёнок – ц1а доцу бер 3) в знач. сущ. ~ый м, ~ая м 1уналла доцург

беспримерный, -ая, -ое барам боцу, шега нийса (или кхочуш) кхин доцу; ~ая xpабрость - барам боцу майралла

беспринципность ж принцип цахилар (или яцар)

беспринципный, -ая, -ое принцип йоцу; ~ человек - принцип йоцу стаг

беспристрастие с озабезаме цахилар

беспристрастный, -ая, -ое озабезам боцу, озабезаме доцу; ~ судья - озабезаме воцу суьдхо

беспричинный, -ая, -ое бахьана доцу[ш]; ~ смех - бахьана доцу белар

бесприютный, -ая, -ое кхерч боцу, xlyсам йоцу

беспробудный, -ая, -ое хаддаза; спать ~ым сном - хаддаза наб ян ; ~ый пьяница - хаддаза муьйлу стаг

беспроволочный, -ая, -ое сара боцу; ~ телеграф - сара боцу телеграф

беспроигрышный, -ая, -ое кхаж болу

беспросветный, -ая, -ое 1) (очень тём*ный) к1арул-1аьржа; ~ая тьма – к1арул-1аьржа бода 2) перен. (очень мрачный) б1а1аьржа; ~ое горе –б1а1аьржа бала

беспроцентный, -ая, -ое процент йоцу; ~ заём - процент йоцу заём

беспутный, -ая, -ое ларт1ахь доцу

беспутство с ларт1ахь цахилар

бессвязный, -ая, -ое уьйр йоцу; доьзна доцу; ~ рассказ - уьйр йоцу дийцар

бессемейный, -ая, -о е доьзал боцу

бессердечие с, бессердечность ж дог доцуш хилар, дог цалазар

бессердечный, -ая, -ое дог доцу, дог ца лозу

бессилие ж 1) (слабость) г1орасизалла, ницкъ цахилар (или бацар); старческое ~ - воккхаллин г1орализалла 2) (отсутствие возможности) гlopa цахилар (или дацар), таро яцар; чувствовать своё ~ - шен гlopa дацар хаа

бессильный, -ая, -ое гlopa доцу, rlopa сиза, ницкъ боцу; я бессилен сделать это - и дан сан ницкъ бац

бессистемный, -ая, -ое система йоцу; ~ое чтение - система йоцу дешар

бесславный, -ая, -ое сий доцу[ш]; ~ая смерть - сий доцуш валар

бесследный, -ая, -ое доь доцу, лар йоцу; ~о (нареч.) пропасть - доь доцуш ван

бессловесный, -ая, -ое 1) мотт ца хуу; ~ое животное - мотт ца хуу хьайба 2) (мол*чаливый, безропотный) вист ца хуьлу

бессменный, -ая, -ое ца хийцалун; ~ секретарь научного общества -1илманан юкъараллин хийцалуш воцу секретарь

бессмертие с 1) (вечное существование) лийриг цахилар; (о природе) духур цахи*лар 2) перен. (посмертная слава) довр доцу сий

бессмертный, -ая, -ое 1) (не умирающий) лийриг доцу, 1ажал йоцу; (о природе) ду*хур доцу 2) перен. (вечный) довр доцу; ~ая слава - довр доцу сий

бессмысленный, -ая, -ое маь1на доцу, кхетам боцу

бессмыслица ж маь1на доцург

бесснежный, -ая, -ое ло доцу; ~ая зи*мА - ло доцу 1а

бессовестный, -ая, -ое эхь доцу, эхь ца хета[ш долу]

бессодержательный, -ая, -ое чулацам боцу; ~ая жизнь - чулацам боцу дахар

бессознательный, -ая, -ое кхетам боцу; быть в ~ом состоянии - кхетам боцчу хьолехь хила

бессонница ж наб яр, наб яйна хилар, наб цакхетар; страдать ~ей - наб яйна хьийза

бессонный, -ая, -ое наб йоцу, наб яй*на; ~ая ночь - наб яйна буьйса

бессоюзный, -ая, -ое грам. хуттург йо*цу; ~ая связь - хуттург йоцу уьйр

бесспорно нареч. в знач. вводн. сл. къуьйсийла йоццуш, дуьйцийла йоццуш; ~, он прав - дуьйцийла йоццуш, бакъ ву иза

бесспорный, -ая, -ое къуьйсийла йоцу; ~ая истина - къуьйсийла йоцу бакъдерг

бессрочный, -ая, -ое хан йоцу; ~ пас*порт - хан йоцу паспорт

бесстрастный, -ая, -ое шовкъ йоцу

бесстрашие с цакхерар; высок. догмайралла

бесстрашный, -ая, -ое ца кхоьру, кхоьруш доцу; высок. дог майра; ~ воин - дог майра т1емало

бесстыдник м, ~ца ж разг. эхь доцург

бесстыдный, -ая, -ое эхь доцу, эхь ца хета

бесстыдство с эхь дацар, эхь цахетар, эхь цахилар

бесстыжий, -ая, -ее прост. эхь доцу; ~ие глаза - эхь доцу б1аьргаш

бессчётный, -ая, -ое хьесап доцу, барамза дукха; повторять ~ое число раз- барамаза дукха юх-юха баха

бестактность ж ларт1ахь доцург, оьзда дацар

бестактный, -ая, -ое ларт1ахь (или оьзда) доцу

бесталанный, -ая, -ое пох1ме доцу; ~ый поэт- пох1ме воцу поэт; ~ая голо*вушка фольк. - декъаза корта

бестолковщина ж разг. кхетам боцург, г1урт, х1ун ду а цахуург

бестолковый, -ая, -ое кхетам боцу

бестолочь ж разг. 1) кхетам боцу х1ума 2) (о человеке) кхетам боцу стаг

бестрепетный, -ая, -ое озалур воцу

бесформенный, -ая, -ое форма (или кеп) йоцу; ~ая глыба - кеп йоцу тарх

бесхарактерность ж юьхьк1едалла

бесхарактерный, -ая, -ое юьхь к1еда

бесхвостый, -ая, -ое ц1ога доцу

бесхитростный, -ая, -ое х1илла доцу; ~ рассказ – х1илла доцу дийцар

бесхозный, -ая, -ое да воцу; ~ое имуще*ство - да воцу бахам

бесхозяйственность ж дола дан цахаар, дола цадар

бесхозяйственный, -ая, -ое дола дан ца хуу, дола ца ден

бесцветный, -ая, -ое 1) бос боцу; ~ая жидкость - бос боцу кочалла 2) перен. б1аьрла доцу; ~ый рассказ – б1аьрла доцу дийцар

бесцельный, -ая, -ое 1алашо йоцу; ~ спор - 1алашо йоцу къовсам

бесценный, -ая, -ое мах бина вер воцу, мах боцу; ~ дар - мах боцу пох1ма; ~ друг - везийра доттаг1

бесценок м разг.: за ~ [купить, продать]- маьхза [эца, дохка] бесцеремонность ж эвхьазалла

бесцеремонный, -ая, -ое эвхьаза

бесчеловечность ж адамалла яцар

бесчеловечный, -ая, -ое адамалла йоцу; ~ая эксплуатация - адамалла йоцуш вацор; обращаться с кем-л. ~о (нареч.)- цхьаьнца адамалла йоцуш хила

бесчестить несов., кого-что сий дайа, сийсаздаккха

бесчестный, -ая, -ое (без чести) сий доцу; (нечестный) хьанал доцу бесчестье с сий дар, сийсаздалар

бесчинство с вон лелар

бесчинствовать несов. вон лела

бесчисленный, -ая, -ое чот (или барам) йоцу[ш дукха]; ~ые толпы народа - халкъан чот йоцуш дукха ж1уганаш

бесчувственный, -ая, -ое 1) (лишённый чувствительности) хаалуш доцу 2) (не со*страдательный) дог ца лозу; ~ый человек дог ца лозу стаг; в ~ом состоянии - кхетамчохь доцуш

бесчувствие с кхетамчуьра далар; до ~я - кхетамчуьра валлалц

бесшабашный, -ая, -ое г1айг1анза, г1айг1а йоцу

бесшумный, -ая, -ое тата доцу, гloвгla йоцу, гlap йоцу; ~ мотор - тата доцу мо*тор

бетон м бетон

бетонировать несов., что бетон йотта; ~нное шоссе - бетон йоьттина шоссе

бетонный, -ая, -ое бетонан

бетономешалка ж бетонкегорг

бетонщик м бетонхо

бечева ж муш; (для тяги) бухка

бечёвка ж т1ийриг

бешенство с 1) мед. хьерадалар; заболеть ~м - хьерадала (или хьераволу) цамгар кхета 2) перен. хьерадалар; прийти в ~ - оьг1азвахна хьеравала

бешеный, -ая, -ое 1) хьерадаьлла; ~ая собака - хьерадаьлла ж1аьла 2) перен. (силь*ный) 1аламат ч1ог1а; ~ое сопротивление- 1аламат ч1ог1а дуьхьало; ~ые деньги - эрна карадеана ахча; ~ые цены - беза мехаш

бешмет м г1овтал

Carolina

библейский, -ая, -ое библин

библиограф м библиограф (библиографин говзанча)

библиографический, -ая, -ое библиогра*фин; ~ий отдел журнала - журналан биб*лиографин дакъа; ~ая редкость - библио*графин къоьлла

библиография ж библиографи (книжкех лаьцна 1илманан хьесап дар я цхьана чулацамца билгалйина литература)

библиотека ж библиотека; передвижная ~ - д1асалело биб*лиотека; ~ учителя - хьехархочун библио*тека

библиотекарша ж разг., библиотекарь м библиотекарь, библиотекахо

библиотечный, -ая, -ое библиотекан, библиотекера; ~ая книга - библиотекера книга

Библия ж Библи

бивень м к1омсар; бивни слона - пийлан к1омсарш

бидон м битон; ~ молока - шуьрин битон

биение с деттадалар; ~ сердца - дог детталар

бизнес м бизнес (са йоккху г1уллакх)

бизнесмен м бизнесмен, бизнесхо

билет м в разн. знач. билет; ~ в театр - театре ваха би*лет; вход по пригласительным ~ам - чувахар чукхайкхаран билеташца ду

билетёр м билетёр (билет хоттург); ~ша разг. женск. к билетёр

билетный, -ая, -ое билетийн; ~ая касса - билетийн касса

бильярд м биллиард; играть на ~е (или в ~) - биллиардах ловза

бильярдный, -ая, -ое биллиардан; ~ шар - биллиардан шар

бинокль м турмал; смотреть в ~ - турмала хьежа

бинт м бинт; в ~ах - бинташ хьерчийна

бинтовать несов., кого-что бинт хьарчо

бинтоваться несов. бинт хьарча

биограф м биограф (биографа язъеш верг)

биографический, -ая, -ое биографин

биография ж биографи (цхьана стеган дахар д1аяздар)

биолог м биолог (биологин говзанча)

биологический, -ая, -ое биологин; био*логически; ~ие науки - биологин 1илманаш; ~ая станция - биологически станци

биология ж биологи (дийначу 1аламах лаьцна, организмийн дахаран законийн 1илма)

биофизика ж биофизика (дийначу орга*низмийн физически законаш толлу биоло*гин дакъа)

биохимия ж биохими (дийначу материн химически процессаш толлу 1илма)

биржа ж биржа ; хлебная ~ - ялтийн биржа; ~ труда - къинхьегаман биржа биржевик м биржахо

биржевой, -ая, -ое биржин

бирка ж бирка (товаран терзанан бараммий и д1ахьажийна меттиггий

билгалъен у)

бирюза ж бирюза (мехала т1улг)

бирюзовый, -ая, -ое бирюзан; ~ое коль*цо - бирюзан ч1уг; ~ый цвет -бирюзан бос

бис межд. бис (юха а гайта бохуш, арти*сте кхайкхар); исполнить танец на ~ - хелхар бис кхайкхина дан; кричать ~ - бис баха

бисер м туьтеш ; метать ~ перед свинь*ями - вир кхето г1ерта

бисерный, -ая, -ое туьтеш доьхкина ; ~ почерк - кегийра йоза

бисквит м бисквит (печенин тайпа)

битва ж т1ом, латар

битки мн. битокаш

битком: ~ набитый – т1анкк-аьлла юьзна; вагон набит ~ - вагон т1анкк-аьлла юьзна

битый, -ая, -ое кагдина, дохийна; ~ая посуда - йохийна пхьег1аш ;~ый час - дийнна сахьт

бить несов. 1) кого (избивать, наносить поражение) етта; кого чем - детта; не бей ре*бёнка - берана ма етта; ~ кого-л. прутом - цхьанна сэра бетта 2) чем, во что етта; ~ молотком – ж1ов етта; ~ в барабан - вота етта; ~ в колокол - горгали бетта 3) по кому-чему (бичевать) детта; ~ по бюро*кратизму - бюрократизмана етта 4) что (раз*бивать) кагдан, дохо; ~ посуду- пхьег1аш йохо 5) кого (умерщвлять) дайа; ~ птицу- з1акардаьхний дайа 6) кого-что и без доп. (стрелять) кхета; ружьё бьёт хорошо - топ нийса кхета 7) (вытекать) детта; бьёт фонтан - фонтан етта 8) кого (трясти) дего; его бьёт лихорадка - хоршо вегаво иза ; ~ тревогу - орца даккха; ~ масло - даьтта даккха; ~ шерсть - т1арг1а къажбан; ~ в цель – нийсалг1а кхийса; ~ по карману - кисанах тоха; часы бьют - сахьто горгали бетта

битьё с 1) еттар 2) (напр. посуды) йохор, кагъяр

биться несов. 1) с кем. лета; ~ с врагом – мостаг1чух лета 2) (разбиваться) доха, кегдала; посуда бьётся – пхьег1аш кегло 3) (пульсировать; ударяться) деттадала; серд*це бьётся -дог деттало; волны бились о бе*рег-тулг1енаш етталора бердах ; ~ над решением задачи - задача ян г1ерта; ~ как рыба об лёд - шах ч1ара санна веттавала; ~ головой о стену - корта пенах бетта; ~ об заклад – х1ума йиллина къовса

битюг м киранан говр

бицепс м пхьаьрсан пхьид

бич м 1) шед; хлопать ~ом - шед етта 2) перен. (бедствие) бала; брак — ~ произ*водства - брак производствон бала бу

бичевать несов., кого-что (изобличать) 1орадаха; ~ пороки - айпаш 1орадаха

благо с 1) (благополучие, добро) дика, беркат, ни1мат, хайр; трудиться на ~о Родины - Даймехкан диканан дуьхьа къахьега 2) мн. ~а (достаток) беркат, хайр ; всех благ! - дика мел дерг!; ни за какие ~а – х1уъа дича а

благоверный м шутл. майра, воцуш-цатерг; ~ая ж сесаг, йоцуш-цатерг

благовидный, -ая, -ое таме; ~ поступок - тамехь г1уллакх

благовоние с хаза хьожа

благовоспитанный, -ая, -ое дика 1амийна, г1иллакхе [кхиъна]

благоговейный, -ая, -ое сийлаллин; ~ое молчание - сийлаллин д1атер

благоговение с [ч1ог1а] сий дар

благоговеть несов. сий дан; ~ перед кем-л. - цхьаьннан ч1ог1а сий дан

благодарить несов., кого-что баркалла баха (или ала)

благодарность ж баркалла; объявить ~ баркалла кхайкхо

благодарный, -ая, -ое баркалле; ~ взгляд - баркалле б1аьрахьажар; я благодарен вам за помощь- аса баркалла боху шуна г1о дарна

благодарственный, -ая, -ое высок. уст. баркаллин

благодаря предлог с дат. п. бахьана долуш; ~ опытному врачу больной выздоро*вел - говза лор бахьана долуш цомгушниг товелира

благодатный, -ая, -ое беркате; ни1мате; ~ край - беркате мохк

благодать ж беркат; ни1мат; весной здесь ~ - б1аьста кхузахь беркат ду

благодетель м, ~ница ж уст. и иpoн. диканхо, дика динарг

благодетельный, -ая, -ое беркате

благодеяние с высок, беркате г1уллакх

благодушие с дог дикалла, дог дика хилар

благодушный, -ая, -ое дог дика; ~ая улыбка -дог дика велакъажар

благожелатель м уст. дика луург

благожелательный, -ая, -ое дика луу

благозвучие с, благозвучность ж тамехь хазар

благозвучный, -ая, -ое [аз] таме [долу]; ~ые песни-[аз] таме [долу] иллеш

благой, -ая, -ое уст. дика; ~ое намере*ние- дика ойла ; кричать ~им матом -сий мел доцург а дийца

благонадёжный, -ая, -ое уст. тешаме

благонамеренный, -ая, -ое уст. дика ойла йолу

благообразный, -ая, -ое куц долу, безаме; ~ старец - безаме воккха стаг

благополучие с 1) (обеспеченность) бер*кат, токхо, дика; материальное ~е -рицкъанан токхо 2) (счастье) аьтто, беркат, ирс; желаю тебе всякого ~я- лелочух беркат хуьлда хьуна

благополучный, -ая, -ое аьтто хилла (или болу); всё кончилось ~о (нареч.) -дерриг а аьтто болуш чекхдели

благоприятный, -ая, -ое аьтто болу; ~ый случай -аьтто хилар; ~ые условия -аьтто болу хьелаш ; ~ый ответ - бакъахьара жоп

благоприятствовать несов., кому-чему аьтто бан (или баккха); ветер ~л плаванию [корабля]- мохо аьтто бора кема дахарна

благоразумие с ойла йина хилар, кхетаме хилар; ~ поступка- х1уманан ойла йина хилар

благоразумный, -ая, -ое кхетаме, ойлане, ойла ен

благородный, -ая, -ое дика; ~ый чело*век - дика стаг; ~ый поступок - дика г1уллакх ; он ~ого происхождения - дикачу ц1ийнаха ву иза; ~ые металлы -мехала (или деза) металлаш

благородство с дикалла

благосклонность ж дика лаар, диканиг лууш хилар

благосклонный, -ая, -ое дикане, диканиг луу; ~ое внимание - дика лууш тидаме вар

благословение с декъалдар

благословенный, -ая, -ое декъала хилла

благословить сов., благословлять несов., кого на что-л. декъалдан; (новобрачных) декъалдан; ~ сыновей на подвиг- к1ентий хьуьнарна къобал бан

благосостояние с беркат, токхо

благотворительность ж уст. г1оьналла; заниматься ~ю – г1оьналлин г1улкакхаш лело

благотворительный, -ая, -ое уст. г1оьналлин

благотворный, -ая, -ое дика; ~ое влия*ние -дика 1аткъам

благоустроенный, -ая, -ое дика кечдина; ~ дом - дика кечдина ц1а

благоустроить сов., что дика кечдан, д1атардан, д1анисдан, тадан; ~ городские кварталы –г1алара кварталаш таян

благоустройство с тадар, нисдар, тардар; ~ в домах – ц1енош чохь тадан

благоухание с хаза хьожа; ~ цветов - зезагийн хаза хьожа

благоуханный, -ал, -ое хаза хьожа йог1у; ~ цветок -хаза хьожа йог1у зезаг

благоухать несов. хаза хьожа ян; цветы ~ют- зезагийн хаза хьожа йoгly

блаженный, -ая, -ое зовкхе; ~ое состоя*ние - зовкхе хьал

блаженство с зовкх; испытывать ~ - зовкх хьега

блаженствовать несов. зовкх хьега

блажь ж разг. сонталла

бланк м бланк;заполнить ~ - бланк язъян

блат м прост.: достать что-л. по ~у - вовза-везарца цхьа х1ума каро

блатной, -ая, -ое к1уйн; ~ язык – к1уйн мотт

бледнеть несов. 1) (становиться блед*ным) бос бан (или бахьа); ~ть от страха - кхеравелла бос бан 2) перед чем, перен. бос бан; их успехи ~ют перед нашими - церан толамаш х1умма а йоцург ю вайчарна хьалха

бледно- бедо-; мас.: бледно-розовый - бедо-можа

бледнолицый, -ая, -ее бос бахьна[рг]

бледность ж бедалла; ~ красок- басарийн бедалла

бледный, -ая, -ое прям. и перен. кхоьлина, беда; ~ое лицо -беда юьхь; ~ая луна - кхоьлина бутт; ~ый рассказ - кхоьлина дийцар

блёклый, -ая, -ое басадаьлла

блёкнуть несов. 1) (увядать) марг1алдала; листья стали ~ - г1аш марг1алдала доьлла 2) (тускнеть) кхола; звёзды блёкли перед рассветом -сахуьлуш седарчий кхоьлура

блеск м къегар; ~ солнца -маьлхан къегар; до ~а - къаггалц

блесна ж блесна (ч1ерий лоьцу гlиpc); ловить на ~у - блесница леца

блеснуть сов. однокр. къага; ~ла мол*ния - къегира стелахаьштиг ;~ла

надеж*да - догдохийла къедира

блестеть несов. къега, лепа; роса ~ит на солнце - тхи къега маьлхехь; звёзды блещут -седарчий лепа

блёстки мн. (ед. ~а ж) къегаргаш

блестящий, -ая, -ее 1) (сверкающий) къега, лепа; ~ие глаза - къега б1аьргаш 2)перен. (превосходный) башха; ~ий успех - башха кхиам блеяние с laxap

блеять несов. lexa (уьстаг1ех)

ближайший, -ая, -ее герггара, уггар гергара; в ~ие дни -герггарчу деношкахь

ближе сравн. ст. от близкий и близко -герго, гергаха; подойти ~ - герго т1еваха

ближний, -яя, -ее гергара; ехать ~и путём -гергарчу новкъа ваха; ~ие сёла - гергара ярташ

близ предлог с род. п. улло, юххе; ~ дома – ц1еношна юххе

близиться несов. гергадан, гepгaгlepта; ~ся зима - 1а гергаг1ерта

близкий, -ая, -ое 1) (недалёкий) гергара; день близок - гергахь ду де 2) (о родстве, об отношениях) гергара, юххера; ~ий родственник - юххера гергарниг; ~ие друзья - юххера доттаг1ий 3) в знач. сущ. ~ие м гергарнаш

близко 1. нареч. герга, юххе; ~ познакомиться - юххера гергарло таса 2. в знач. сказ. герга ю; деревня ~ -юрт герга ю; до утра ~ - 1уьйре герга ю

близлежащий, -ая, -ее юххера, юххехь долу; ~ие районы - юххера районаш

близнецы мн. (ед. близнец м) шала дина бераш; братья-~ы - шала бина вежарий; один из ~ов - шала динчарах цхьаъ

близорукий, -ая, -ое прям, и перен. б1орзагал; ~ие глаза –б1орзагал б1аьргаш

близорукость ж прям. и перен. б1орзагалла

близость ж 1) гергалла; герга[хь] хилар; ~ города –г1ала гергахь хилар; ~ весны – б1аьсте герга хилар 2) (в отношениях) гергара хилар

блик м т1еда

блин м г1аймакх

блиндаж м блиндаж (герзан х1оьънех ларвала т1амехь ен ч1аг1о) блинчики мн. (ед. ~к м) ч1епалгаш

блистательный, -ая, -ое башха

блистать несов. къега; ~ли звёзды - седарчий къегара ; ~ть умом - хьекъалца г1аравала

блок 1) м тех., стр. блок 2) полит. блок

блокада ж блокада, го бар, го лацар; быть в кольце ~ы -блокадин ч1агар юккъехь хила ;экономическая ~а - экономикин блокада

блокировать сов. и несов. 1) кого-что, воен. блокада ян, го бан 2) что, ж.-д. нeкъ къовла

блокироваться сов. и несов. полит. блокана юкъадаха

блокировка ж 1. (по гл. блокировать) воен. блокада яр,го бap 2) ж.-д. некъ къовлар 2. (по гл. блокироваться) полит. блок кхоллар 3. ж.-д. блокировка (некъан хаамийн гlиpc)

блокнот м блокнот

блондин м, ~ка ж блондин (сирлачу аматерниг)

блоха ж сагал

блочный, -ая, -ое блокийн; ~ое строи*тельство- блокийн г1ишлош яр

блошиный, -ая, -ое сегалийн; ~ укус- сегалийн къовзор

блошки мн. (ед. ~а ж) бецан сегалий (или сегалш)

блудливый, -ая, -ое разг. хьайна

блуждание с тилла лелар

блуждать несов. 1) тила, тилла лела; ~ в лесу - хьуьнхахь тилла лела 2) (скитать*ся) кхерста; ~ по свету - дуьненахула кхерста

блуждающий, -ая, -ее кхерста; ~ взгляд - кхерсташ б1аьракъерзар; ~ огонёк - кхер*ста ц1еран къоьза

блуза ж блуза (доьхка доцу шуьйра коч); рабочая ~ -белхалойн блуза

блузка ж блузка

блюдо с 1) (тарелка) хедар; фарфоровое ~ -ангалин хедар 2) (кушанье) даар; ужин из двух блюд - шина дааран пхьор

блюдце с бошхап

блюсти несов., что 1алашдан, лардан; ~ порядок - къепе ларъян

блюститель м уст. 1алашдийриг, лардархо; ~ порядка - къепе ларъярхо

бляха ж (пряжка) к1ега

Carolina

боб м кхоь; мн. ~ы кхоьш

бобёр м (мех бобра) бобран ц1ока

бобина ж тех. бобина

бобовый, -ая, -ое: ~ые культуры - кхоьн культураш

бобр м эоол. бобр

бобровый, -ая, -ое бобран; ~ воротник - бобран [ц1оканан] кач

бог м дела ; не дай ~ - дала ма дахьийла; ради ~а -делан дуьхьа; слава ~у -далла бу хастам; ~ знает, ~ весть - дела воцчунна ца хаьа, далла хаьа; боже избави (или упаси или сохрани)- дала ларвойла

богатеть несов. хьал долуш хила

богатство с хьал; природные ~а - 1аламан хьелаш

богатый, -ая, -ое 1) хьоле, хьал долу; ~ый колхоз- хьал долу колхоз 2) (дорогой) хьоле; ~ая обстановка –чух1отто хьоле г1ирс 3) (обильный) беркате; хьийкъина; край, ~ый озёрами - дукха 1аьмнаш долу мохк; ~ый урожай - хьийкъина ялта

богатырский, -ая, -ое турпала; турпалхойн, турпалхочун; ~ эпос -турпалхойн эпос ; ~ сон - турпала наб

богатырь м прям. и перен. турпал

богач м, ~ка ж холада, хьолахо

богема ж богема (вахаран тара йоцу интеллигенци)

богиня ж дела; ~ плодородия (в чечен*ских сказаниях)- Тушоли

богобоязненный, -ая, -ое уст. делах кхоьру

богомолец м, ~ка ж уст. ламазхо, зиxlapтxo; (посетивший Мекку) хьаьжа

богомолье с уст. ламаз (или зих1арт) дар; (хождение в Мекку) Хьаьжац1а вахар

богомольный, -ая, -ое уст. ламаз ден

богородица ж рел. 1ийса-пайхамаран нана (керстен динехь)

богослов м динан 1илманхо

богословие с динан 1илма

богослужение с далла г1уллакх дар

боготворить несов., кого-что (прекло*няться) вазван, дела ван; (сильно любить) дагадоха

богоугодный, -ая, -ое уст. далла дезна; ~ое дело -далла дезна г1уллакх

богохульник м, ~ца ж уст. далла луьйриг, делан мостаг1

богохульство с уст. далла лер

богохульствовать несов. уст. далла лен

бодать несов., кого-что ма1аш 1итта

бодаться несов. [вовшашна] ма1аш 1итта; этот бык ~ется - и сту ма1аш 1уттуш бу

бодливый, -ая, -ое ма1а[ш] 1утту[ш до*лу]; ~ая корова –ма1аш 1уттуш болу етт

боднуть однокр., кого-что ма1аш 1отта

бодрить несов., кого-что т1ахъаьлла дан, х1айтъаьлла дан; утренний холодок ~т - 1уьйренан шелоно т1ахъаьлла во

бодриться несов. т1ахъаьлла (или х1айтъаьлла) хила [г1ерта]

бодрость ж т1ахъаьлла хилар, х1айтъаьлла хилар

бодрствовать несов. сема хила, дижаза хила; ~ всю ночь- буьйса д1аяллалц сема хила

бодрый, -ая, -ое т1ахъаьлла, х1айтъаьлла; ~ старик- т1ахъаьлла воккха стаг

бодрящий, -ая, -ее гlopa доуьйту; ~ая прохлада - гlopa доуьйту xlo

боевой, -ая, -ое т1еман: ~ая подготовка войск - эскаршка т1еман кечам байтар; ~ой патрон – т1еман патарма; ~ой устав – т1еман устав; ~ая готовность – т1еман кечам ; -ой товарищ – т1еман накъост

боеприпасы мн. т1еман г1ирс

боеспособность ж т1ом бабалар; ~ аpмии - армии т1ом бабалар

боеспособный, -ая, -ое т1ом балу; ~ые войска – т1ом балу эскарш

боец м т1емало

боже межд. дела!; ~ мой! - вай, сан дела!

божественный, -ая, -ое (прекрасный) де*лан нур санна

божество с аллах1, дела; языческие ~а –ц1унаш

божий, -ья, -ье делан ; каждый ~ий день - xlop делан денна; ~ья коровка зоол.- делан котам, дедо

божиться несов. дуй баа

божок м ц1у

бой м 1. (действие) 1) (битва, сражение) т1ом; пасть в бою – т1амехь вала; вести ~ - т1ом бан; воздушные бои – х1аваэра т1емаш;взять что-л. с бою- цхьа х1ума т1амца схьаяккха 2) (борьба) тж. спорт. латар; кулачный ~- буйнаш детташ латар 3) (у оружия) т1ом; (прицел) кхетар; орудие дальнего боя -генарчу т1еман герз; у ру*жья хороший ~ -тоьпан кхетар дика ду 4) (разбивание) кагдар, дохор 5): ~ часов -сахьто горгали тохар; барабанный ~ - вотанан дур 2. (битое стекло, посуда) гаьргаш

бой-баба ж прост. сиха зуда

бойкий, -ая, -ое каде; ~ий парень- каде жима стаг; быть ~им на язык -маттана шера хила

бойкот м бойкот ; объявить ~ бой*кот кхайкхо

бойкотировать несов., кого-что бойкот ян

бойница ж б1арол

бойня ж 1) (скотобойня) бойни (бежанаш дойийла, тиладойла) 2) перен. (резня) нах байар; кровавая ~ - нах бойуш ц1ий 1анор

бок м aгlo; ~a мн. (бёдра) хенаш; спать на ~у – аг1он т1ехь вижна 1илла; лечь на ~ - аг1он т1е вижа; ворочаться с ~у на ~ - ха херца; в ~у колет –аг1онга ан 1уьтту ; ~ о ~ с кем-л. - цхьаьнца аг1онах aгlo а тоьхна; взять кого-л. за ~а - вортана т1ера а лаьцна цхьаьнга дайта; под боком (или под самым боком) у кого-л.- цхьана кхевдина кхоччехь; по боку что-л.-

цхьаьннан аг1онгахьа; по ~ам чего-л. - цхьана х1уманан аг1ошкахь

бокал м кад; поднять ~ в честь героев - турпалхойн сийнна кад айба

боковой, -ая, -ое аг1онгара

боком нареч. aгlop; пройти ~ - aгlop чекхвала

бокс м спорт. бокс

бокс м (изолятор) бокс (больницехь)

боксёр м спорт. боксёр

боксёрский, -ая, -ое боксёрийн; ~ие перчатки- боксёрийн каранаш

боксировать несов. бокс ян

болван м 1) (чурбан) гуьйриг 2) разг. бран.- тентак

болванка ж 1) (для головных уборов) кеп 2) тех.- юьхк

болгарский, -ая, -ое болгарин, болгарийн; ~ язык- болгарийн мотт

болгары мн. (ед. ~ин м, ~ка ж болгар) болгараш

болевой, -ая, -ое лазаран; ~ые ощуще*ния - лазарш хаадалар

более нареч. 1. дукхаха, алсамо, сов; не ~ напёрстка –т1ерал сов доцуш 2. в знач. сравн. ст. передаётся сравнительным па*дежом, реже суффиксом прилагательных -ха или сравнительной степенью прилага*тельных на -о, напр.: ~ ровный -нийсаха; ~ спокойный- тийно; ~ или менее – к1езиг-дукха

болезненность ж эг1азалла

болезненный, -ая, -ое 1) (нездоровый) цамгаре, эг1аза, могуш доцу; (возникший от болезни) цамгаран; ~ый ребёнок- эг1аза бер; ~ое состояние- цомгуш хилар 2) (при*чиняющий боль) лазо[ш долу]; ~ая рана -лазош йолу чов 3) перен. (чрезмерный) дегабааме, лазаме; ~ое самолюбие- дегабааме хилар

болезнетворный, -ая, -ое цамгаран, цамгар яржо; ~ые микробы -цамгаран микробаш

болезнь ж цамгар, лазар; заразная ~- йолу цамгар, долу лазар; тяжёлая ~ -хала цамгар

болелыцик м, ~ца ж разг. хьажархо; ~ки футбола - футболе хьовсархой

болеть 1 несов. 1) чем и без доп. (быть больным) цомгуш хила; он ~ет гриппом - иза грипп-цамгар йолуш ву; не ~й! - цомгуш ма хилалахь! 2) о ком-чём, за кого-что, перен. -дог лаза; ~ть за сына – к1антах дог лаза

болеть 2 несов. (об ощущении боли) лаза; рука ~ит- куьг лозу ; ~ит под ложечкой – дега1айг лозу; душа (или сердце) ~ит - дог лозу

болеутоляющий, -ая, -ее лазар теден; ~ие лекарства - лазар теден молханаш

болотистый, -ая, -ое уынале; ~ая мест*ность - уьшале меттиг

болотный, -ая, -ое уьшалан; ~ая трава - уьшалан буц

болото с уьшал

болт м 1) тех. болт 2) (запор) г1уй; ~ы оконных ставен - корийн г1ораш

болтать 1 несов., чем лесто; ~ ногами - когаш лесто

болтать 2 несов., что и без доп., разг. (говорить) бага етта, [дукха] лен; ~ вздор - эрна бага етта

болтаться несов. 1) леста; на верёвке бол*талось бельё –т1ийриг т1ехь бедарш лестара 2) разг. йорт етта; ~ без дела – г1уллакх доцуш йорт етта

болтливый, -ая, -ое хабарна т1ера

болтовня ж [даьсса] хабар; заниматься ~ёй - даьсса хабар дийца

болтун м болтунья разг. (болтливый человек) хабарча

боль ж лазар; зубная ~ - цергийн лазар; головная ~ - коьртан лазар

больница ж больница

больничный, -ая, -ое больницин; ~ ха*лат - больницин халат ; ~ лист[ок] -цамга*ран кехат; больнични

больно 1. нареч. лазош: ~ ударить ла*зош тоха; сделать кому-л. ~ -цхьаъ лазо 2. в знач. сказ. безл. 1) лазадо; мне ~ - со лазаво 2) перен. дог лозу[ш]; мне ~ за него - сан цунах дог лозу

больно 2 нареч. прост. (очень) дукха, вуно; ~ хитёр- дукха мекара ву

больной, -ая, -ое 1. цомгуш [долу]; ~ое сердце- цомгуш дог; ~ой ребёнок- цомгуш бер; он болен - и цомгуш ву; 2. в знач. сущ.~ой м, ~ая ж лазархо, цомгушниг; приём ~ых - лазархой т1еэцар ; ~ой вопрос- лазаме хаттар; ~ое место - 1аьткъа меттиг

большак м. обл. (большая дорога) з1енан некъ

больше 1. (сравн. ст. от большой) доккхаха 2. (сравн. ст. от много) дукхаха; это мне ~ нравится -и суна дукхаха деза 3. нареч. (другой раз) кхин; ~ туда не хо*ди - кхин цига ма эха ; ~ того - цул совнаха; ни ~ ни меньше - дукха а, к1езиг а

большеглазый, -ая, -ое б1аьргаш даккхий, даккхий б1аьргаш долу

большегрузный, -ая, -ое дезчу киранийн; ~ вагон - дезчу киранийн вагон

больший, -ая, -ее (сравн. ст. от боль*шой) доккхаха долу; ~ая часть- доккхаха долу дакъа ; ~ей частью, по ~ей части - дукха хьолахь; самое ~ее -мел дукха а

большинство с дукхаха дерг; принять ~ом голосов - куьйгаш айдинарш совбаларца т1еэца; в ~е случаев - дукха хьолахь

большой, -ая, -ое доккха; ~ой дом - доккха ц1а; ~ая буква (прописная) -доккха элп ; Большая Медведица астр. Ворх1 вешин ворх1 седа; ~ой палец- нана-п1елг

болячка ж разг. х1ума

бомба ж бомба; атомная ~ -атоман бомба

бомбардировать несов., кого-что бомбанаш етта

бомбардировка ж бомбанаш еттар

бомбардировочный, -ая, -ое бомбанаш етта; ~ая авиация- бомбанаш етта авиаци

бомбардировщик м бомбардировщик (бом*банаш етта кема я кеманхо)

бомбёжка ж разг. бомбанаш еттар

бомбить несов., кого-что бомбанаш етта

бомбовоз м бомбийн кема

бомбоубежище с бомбанех ларлойла, бомбоубежище

бондарный, -ая, -ое черманаш ден; ~ое производство - черманаш ден производство

бондарь м черманашдархо

бор м (лес) баганан хьун; в ~у -баганан хьуьнах

бордо прил. неизм., бордовый, -ая, -ое таь11ина-ц1ен

бордюр м дийна дист

борец м 1) за что-л. къийсамхо; ~ за свободу- парг1атонан къийсамхо 2) спорт. - латархо

борзая ж эр

борзый: ~ конь поэт.- гила дин

бормашина ж бормашина, буру-машина (цергийн лоьрийн бурухьовзорг)

бормотать несов., что и без доп. г1ам-г1им дан

борный, -ая, -ое: ~ая кислота боран мусталла; ~ый вазелин -боран вазе*лин

боров 1 м (кастрированный самец свиньи) яь1на нал

боров 2 м (часть дымохода) товха

боровик м боровик (ж1аьли нускал)

борода ж маж; брить бороду - маж яша

бородавка ж чинт

бородавчатый, -ая, -ое чинташ евлла

бородатый, -ая, -ое йоккха маж йолу

бородач м можокха

бородка ж 1) (борода) маж 2) (выступ. напр. на ключе) церг

борозда ж харш; ровные борозды - нийса хершнаш

бороздить несов., что 1) (делать борозды) харш даккха 2) (оставлять следы) хершнаш дан; лодка ~т гладкую поверхность воды -кемано хершнаш до шерачу хи т1ехула

бороздка ж (углубление) харш

бороздчатый, -ая, -ое хершнаш долу; ~ая поверхность - хершнаш долу т1е

борона ж мекха

боронить несов., что мекха баккха

боронование с мекха баккхар

бороться несов. 1) с кем-чем, за что, против кого-чего къийса, къийсам латто 2) с кем, спорт. лата

борт м 1) (лодки, судна, самолёта) [кеманан] aгlo; ~ о ~ -аг1онах aгlo а тоьхна; на ~у самолёта - кеманна т1ехь; взять на ~ -[хикеманна] т1ехао; выбросить за ~- [хикеман] т1ера чукхосса 2) (грузовика) ога 3) (бильярда) aгlo 4) (одежды) кач ;остать*ся за ~ом - юьстахдиса бортинженер м бортинженер

бортмеханик м бортмеханик

борговой, -ая, -ое бортан; ~ые огни - борт-чиркаш

бортпроводник м, ~ца ж бортг1уллакххо

бортрадист м бортрадист

борщ м борщ

борщевик м бот. шовхалди

борьба ж 1) къийсам; классовая ~ -классийн къийсам; ~ за мир - машарехьа къий*сам 2) спорт. латар

босиком нареч. когаш 1уьйра; ходить ~ - когаш 1уьйра лела

босой, -ая, -ое когаш берзина; на босу ногу - берзинчу кога т1е

босоножки мн.. (ед. ~а ж) босоножкаш

босяк м телхина стаг

ботаник м ботаник (ботаникин говзанча)

ботаника ж ботаника

ботанический, -ая, -ое ораматийн; ~ сад - ораматийн беш

ботва ж бецаш, яраш

ботинки мн. (ед. ~ок м) батенкаш

боты мн. (ед. бот м боти) ботеш

боцман ж боцман (хикеманан бахаман хьаькам)

бочар м черманашдархо

бочка ж боьшка, черма; набить обручи на ~у - боьшки т1е х1азарш тоха; ~а из-под пива - йий лело черма

бочонок м шелиг

боязливый, -ая, -ое кхоьру[ш долу], стешха; ~ зверёк - стешха экха

боязно в знач. сказ. безл., прост. кхоьруш; мне ~ идти вечером - со сарахь ваха кхоьру

боязнь ж кхерар; ~ одиночества - цхьа висарх кхерар

боярышник м бот. элхьамч

бояться несов., кого-чего и без доп. кхера; волков ~ — в лес не ходить посл. - берзалойх кхоьрург хьуьнах ца воьду; не бойся! - ма кхера!; боюсь опоздать – т1аьхьависарна кхоьру со; фотобумага боится света - фото-кехат серлонах кхоьру

Carolina

бра с нескл. чиркхъуллург

бравада ж моттарг1анаш

бравировать несов., чем моттарг1анаш ле*ло i

браво межд. гор я1!, xlaй-xlaй! (реза хилар, цецвалар)

бравый, -ая, -ое майра; ~ мужчина – х1айтъаьлла къоьнаха

брага ж ниха

бразды мн.: ~ правления -урхаллин харш

брак 1 м брак (стагий, зудчой шайн цхьаьна1ар законехь ч1аг1дар);сочетаться браком, вступить в ~ - [бракаца] цхьаьнакхета

брак 2 м 1) (изъян) айп 2) (предмет с изъяном)- брак (айп долу х1ума)

бракованный, -ая, -ое сакхте (или брак) лерина; ~ая продукция - сакхте лерина продукци

браковать несов., кого-что сакхте (или брак) лара; ~ работу - болх брак лара

браковщик м, ~ца ж бракьярхо

бракодел м разг. брак йинарг

браконьер м браконьер (йихкинчу меттигашкахь я хенахь ца магочу кепара толлург)

бракоразводный, -ая, -ое зуда йитаран; ~ процесс – зуда йитаран процесс

бракосочетание с бракехь цхьаьнакхетар

брандспойт м брандспойт (ц1е йойучу маршан цIузам я ша марш)

бранить несов., кого-что барт бетта, лен, бага леян

браниться несов. 1) с кем (ссориться) бага леян, [вовшашка] барт бетта 2) (ругаться) бага леян, лен

бранный, -ая, -ое маьттаза; ~ые слова - маьттаза дешнаш

брань 1 ж дов, барт беттар, лер

брань 2 ж: на поле брани – т1еман аренгахь

браслет м х1оз

брасс м спорт, брасс-нека

брат м ваша; старший ~ - воккхаха волу ваша; младший ~ - жимаха волу ваша; двоюродный ~ - шича; сводный ~ (по отцу) - дена вина ваша; (по матери) - нанас вина ваша; молочный ~ - вакхийна ваша; они- братья - уьш вежарий бу ; наш ~ - вай саннарш; свой ~ - вайн стаг

братание с вежарий хилар, вошалла тасар; ~ солдат на фронте - фронтехь салташа вошалла тасар

брататься несов., с кем вошалла таса; вежарий хила

братец м ласк, ваша

братишка м разг. уменьш.-ласк. вашалг

братия ж разг. (компания) вежарий

братоубийственный, -ая, -ое вежаршлара; ~ая война - вежаршлара т1ом

братский, -ая, -ое вежараллин, вежарийн; ~ая любовь - вежарийн безам; ~ая республика - вежараллин республика ; ~ая могила - вежараллин каш

братство с вежаралла; ~ народов - къаьмнийн вежаралла

брать несов. 1) кого-что эца; (о говорящем) тж. схьаэца; (о другом лице) тж. д1аэца; (в руки, на руки) караэца; не бери отсюда ничего - кхузара х1умма а ма эцалахь; ~ деньги взаймы - юхалург ахча эца 2) кого-что (захватывать с собой, уводить) [д1а]дига; (уносить) схьадан (к говорящему), [д1а]дахьа (от говорящего) 3) что (овладевать) даккха; (о говорящем) тж. схьадаккха; (о дру*гом лице) тж. д1адаккха; смелость города берёт посл. - майралло г1ала йоккху; ~ с бою – т1амца даккха 4) кого (арестовывать) лаца 5) что, разг. (покупать) эца; ~ хлеб в магазине -туьканара бепиг эца 6) что (преодолевать) даккха; ~ препятствия - дуьхьало яккха 7) что и без доп. (взимать) даккха; сколько берут с человека?- цхьана стагера мел доккху? 8) (о направлении) оза, та1о, реже эца; бери левее - аьрру aгlop оза 9) (действовать — об орудии и т. п.) лата; бритва не берёт - урс ца лета; его пу*ля не берёт - цунах даьндарг ца лета 10) (клевать — о рыбе) муьрг тоха; рыба хорошо берёт- ч1еро дика туху муьрг ; ~ уроки - урокаш эца; он этого в рот не берёт (не употребляет) - цо цуьнах мотт ца туху; он книги в руки не берёт- (не читает)- книжкех куьг ца туху цо; меня берёт сомнение - шеко ю сан; наша берёт- вай тоьлу; ~ за сердце (или за душу) - дагна там бан; он бе*рёт хитростью – х1илланца до цо; см. тж. взять

браться несов. 1) за кого-что (держаться) лаца; не берись за ручку- т1ам ма лаца 2) за что (начать что-л. делать) т1едерза, т1ета1а; пора ~ за дело –г1уллакхна т1евоьрзу хан кхаьчна 3) за что (обязаться сделать)- т1елаца; ~ за трудное дело - хала г1уллакх т1елаца 4) (появляться) дала; откуда

день*ги берутся?- ахча мичара долу?; см. тж. взяться

браунинг м браунинг (тапча)

брачный, -ая, -ое 1) бракан, зуда ялоран 2): ~ый период, ~ая пора (у

живот*ных -(акхарайн) ораллин хан

бревенчатый, -ая, -ое ханнийн; ~ дом ханнийн ц1а

бревно с хен; очищенные брёвна- цандина ханнаш

бред м 1) харцлер; (во сне) набарх лер; больной в ~у- цомгушниг харц луьйш ву 2) перен. (чепуха) г1урт

бредень м бой; ловить ~нем рыбу - бой*ца чIерий леца

бредить несов. 1) (в беспамятстве) харц лен; (во сне) набарх лен; больной ~т - цом*гушниг харц лоь 2) чем, перен. – г1енах дуьхьалъэхьа; он ~т музыкой –г1енах а дуьхьалъоьхьу цунна зурма

бредовый, -ая, -ое набарх гина, г1енах гина; г~ые идеи – г1енах гина идейш

брезгать несов., кем-чем дегаза хета; он ничем не ~ет- цунна х1умма а дегаза ца хета

брезгливость ж дегазалла

брезгливый, -ая, -ое дегаза; ~ человек - дегаза стаг

брезент м гата

брезентовый, -ая, -ое гатанан; ~ая па*латка - гатанан четар

брезжить[ся] несов. къада; ~т[ся] рас*свет - син билгало къеда; ~т огонёк – ц1е къеда

бремя с мохь; взвалить на себя непо*сильное ~я - ницкъ кхочур боцу мохь шен ги болла; под ~енем забот- дезарийн халонна к1ел

бренчать несов., чем, на чём, разг. деко; ~ ключами – дог1анаш деко; ~ на гитаре - гитара беко

брести несов. схьаг1ерта (к говорящему); д1аг1ерта (от говорящего); хьалаг1ерта (вверх); охьаг1ерта (вниз); он еле бредёт- иза халла схьаг1ерта

бретелька ж лалам

брехать несов. прост. 1) (лаять) харц ле*та, эрна лета 2) (врать) аьшпаш (или пуьчаш) битта; не бреши! - пуьчаш ма битта!

брехня ж прост. аьшпаш, пуьчаш

брешь ж 1уьрг; ~ от снаряда – х1оьо даьккхина 1уьрг

бреющий: ~ полёт лаьтта та11ийна кема лелор

бригада ж в раэн. знач. бригада; танковая ~ - танкийн бригада; ~ отличного качества – т1ехдикаллин бригада

бригадир м бригадир; колхозный ~ - колхозан бригадир

бригадный, -ая, -ое бригадан

бриджи мн. бриджи, хеча

бриз м бриз-мох

брикет м брикет, экъа

брикетировать сов. и несов., что брикет ян; ~ торф- торфах брикет ян бриллиант м бриллиант, алмаз

бриллиантовый, -ая, -ое бриллиантан; (с бриллиантом) тж. бриллиантан б1аьрг болу; ~перстень - бриллиантан мух1ар

бритва ж урс

бритвенный, -ая, -ое маж йошу; ~ при*бор - маж йошу г1ирс

бритый, -ая, -ое даьшна; (о человеке)- маж[-мекх] даьшна; с ~ой головой -корта баьшна; ты сегодня не брит - хьо тахана маж[-мекх] даьшна вац

брить несов., что даша; ~ бороду - маж яша; он бреет голову- цо корта бошу; ~ ко*го-л. (брить кому-л. голову) - цхьаьннан корта баша; (брить кому-л. усы и бороду) - маш-мекх даша

бритьё с дашар; ~ бороды - маж яшар

бриться несов. (самому) даша; (у парик*махера) дашийта; он не бреется - иза маж йошуш вац; ср. брить

бричка ж г1удалкх, варда

бровь ж ц1оцкъам

брод м гечо; идти ~ом - гечошкахула даха; не зная ~у, не суйся в воду посл. - гечо ца довзахь, хи чу ма г1ерта

бродильный, -ая, -ое совсо, совсаден; ~ чан - совсо яй

бродить 1 несов. кхерста; ~ по лесу - хьуьнахула кхерста

бродить 2 несов. сийса; вино бродит - чаrlap сийса

бродяга м бродяга, кхерстанча

бродяжничать несов. даьлла лела, кхер*ста

бродяжничество с даьлла лелар, кхерстар

бродячий, -ая, -ее кхерста, даьлла лела; ~ музыкант - ваьлла лела зурманча

брожение с I) совсар; ~ вина – чаг1ар совcap 2) перен. (недовольство) карзахдалар

бром м бром (хим. алемент)

бронебойный, -ая, -ое гloгlax чекхдолу; ~ое ружьё - гloгlax чекхйолу топ

броневик м броневик (г1аг1 диллина ма*шина)

броневой, -ая, -ое гloгlaн; ~ая башня - г1ог1ан б1ов

броненосец м броненосец (г1аг1 диллина х1ордан кема)

броненосный, -ая, -ое гlaгl диллина; ~ крейсер - гlaгl диллина крейсер

бронепоезд м бронепоезд, г1аг1ц1ерпошт

бронетанковый, -ая, -ое г1аг1танкийн; ~ые части - гlaгlтанкийн дакъош

бронетранспортёр м бронетранспортёр

бронза ж, тж. собир. борза ; эпоха ~ы - борзанан зама

бронзировать несов., что борза дилла

бронзовый, -ая, -ое борзанан; ~ бюст - борзанан бюст ; ~ век археол. -борзанан оьмар

бронировать несов., что (закреплять за кем-л.) бронь ян, бронировать дан; ~нное место - бронь йина меттиг

бронировать несов., что (покрывать бро*нёй) гlaгl дилла; ~ованная машина - гlaгl диллина машина

бронхи мн. анат. екъа къамкъаргаш

бронхит м мед. бронхит

броня ж бронь (х1ума ц1арах ч1аг1ъяр я иштта делла кехат)

броня ж 1) ист. гlaгl 2) воен. гlaгl

бросать несов., кого-что, чем кхийса; ~в кого-л. снежками- цхьанна лайн мижаргаш кхийса ; ~ деньги на ветер - ахча хьалатаса; см. тж. бросить

бросаться несов. 1) см. броситься; 2) чем (друг в друга) [вовшашна] кхийса; ~ кам*нями – т1улгаш вовшашна кхийса ; ~ день*гами - ахча д1асакхийса

бросить сов. 1) кого-что, чем (швырнуть] кхосса; ~ мяч буьрка кхосса 2) что и с неопр. (оставить совсем) дита; (прекра*тить на время) д1атаса; ~ курить - цигаьрка йита; ~ работу (совсем) болх бита; (на время) болх д1атаса 3) кого-что (покинуть совсем) дита; (на время) д1атаса; ~ жену -зуда йита ; брось!, бросьте!- д1авала!, д1адовла!; дита! (не трогай); д1авалахьа! (перестань); ~ жребий - кхаж таса; ~ ору*жие - герз охьакхосса; см. тж. кинуть

броситься сов. 1) куда и с неопр. чухьада, чукхоссадала, д1ахьада, д1акхоссадала, д1атасадала; ~ на помощь – г1о дан чухьада; ~ бежать д1ахьада; ~ вперёд - хьалха д1ахьада 2) (спрыгнуть) чуэккха, чукхосса*дала; ~ с моста –т1е тlepa чуэккха ; ~ в объятия - мараэккха; ~ на шею - коча хьарча; см. тж. кинуться

броский, -ая, -ое б1аьрла; ~ цвет – б1аьрла бос

бросовый, -ая, -ое прост. (ненужный) ца оьшу; (негодный) ца мега; ~ый товар - ца оьшу товар ; ~ые земли – д1атесна латтанаш; ~ая цена - зене мах

бросок м 1.(по гл. бросить) кхоссар 2. (по гл. броситься) кхоссадалар; ~ вперёд - хьал*ха кхоссавалар

брошка ж маха

брошюра ж брошюра

брошюровать несов., что, полигр. бро*шюра ян

брошюровка ж полигр. брошюра яр

брудершафт м: выпить с кем-л. [на] ~- цхьаьнца доттаг1аллин кад мала

брус м 1) т1ай (г1ишлойн) 2) мн. брусья спорт.- брусаш

брусковый, -ая, -ое кепа тоьхна; ~ое мыло - кепа тоьхна саба

брусника ж брусника (кхазарийн тайпа орамат)

брусничный, -ая, -ое брусникан

брусок м 1) (мягкий) аьлха; (грубый) г1айракх; точить нож на бруске- аьлханца урс ирдан 2) (предмет) потта; ~ мыла - сабанан потта

брутто прил. неизм. и нареч. брутто (т1ехьарчийначу х1уманан йозалла)

бруцеллёз м мед. бруцелёз

брызгать несов. 1) (разбрасывать брызги) цинцаш детта; фонтан ~жет- фонтане цинцаш детта 2) что, чем, на кого-что детта; ~гать на цветы водой - зезагашна т1е хи детта

брызгаться несов., чем и без доп. цинцаш детта

брызги мн. цинцаш

брызнуть однокр. 1) (политься) цинцаш тоха; из глаз ~ли слёзы –б1аьргашкара хиш оьхура; из раны ~ла кровь- чевнна чуьра ц1ий туьйхира; ~л дождь – дог1а кхуьйсу 2) что, чем, на кого-что детта

брыкать несов., кого-что, ~ся несов., брыкнуть однокр., кого-что ц1ингаш кхий*са, мийраш бетта; лошадь брыкает(ся]- говро мийраш бетта брынза ж нехча

брысь межд. чишт!, цист!

брюзга м и ж, разг. яппарча

брюзгливый, -ая, -ое яппаре

брюзжание с яппарш яр

брюзжать несов. яппарш ян

брюква ж брюква (хасстом)

брюки мн. хеча

брюнет м, ~ка ж брюнет (1аьржачу аматерниг)

брюхо с 1) (животного) гай 2) прост. (жи*вот) гай, т1ингар

брюшина ж анат. ген морд

брюшко с гай (у животных; тж. разг.— живот)

брюшной, -ая, -ое чоьнан; ~ая полость - кийра ;~ой тиф - чоьнан ун

бряцать несов., чем т1ах дан; ~ ложка*ми - 1айгашца т1ах дан

брякнуть однокр. 1) чем т1ах ала 2) (ска*зать ненужное) далийта; ~ лишнее- совнаха дош далийта

бряцать несов., чем деко; ~ оружием - герзаш деко