![]() |
|
|
#611 |
|
Вес репутации: 9 |
Сарахь
Лаьтта йоьжна, даг чу тили Бузуш болчу маьлхан мекха. Сагатлуш, ас аьлла илли, Астаг1 лелхаш, бай т1ехь тиэкха. Бай цо ведбинехь а, хьешна, Даци-й иза-м иштта къиза - К1ирделла хьо яре хьежна, Б1аьрса дайна, лелий иза-м... *1илман Юсупов* __________________ |
|
|
|
#612 |
|
Вес репутации: 9 |
И сан безам ишта бара:
Суьйре санна аьхка ломахь, Екхна суьйре хуьлу парг1ат - Хьо ма хьежа цуьнга гома... И сан безам ишта бара: Байракх санна, лесташ кийрахь. Лаьтта юьйжи деган байракх, Хьуна хетча вайша хийра... И сан безам ишта бара: Берах тарлой, уьдуш б1аьста. Ткъа сан даг т1ехь цуьнан лараш, Лай т1ехь санна, шера къаьста... *1илман Юсупов* |
|
|
|
#613 |
|
Вес репутации: 9 |
***
Шелбелла бутт Iуьллу мархашлахь хебаш, Белхаме хьоьжу и сан корах чу. Г1айг1а ю сан деган неIсагIехь дебаш — Сан дагахьбалламан гIорасиз Iу. Седарчийн тоба а, цхьа гIийла лепаш, Къарздеш ю стигалан босбаьхьна у. Хьан сирла аматаш ойланна тебаш, Тховса а наб ца ян со кийча ву. Сурт хIуьтту: саьрмиках хьан дагах хьерча Багах а, мерах а цIе кхуьйсу вас. Чов хилла лу санна, сан син тIехь керча Ас дашца букъ бойна хьан тийна аз. Сих ца лахь хьо суна къинтIера яла Декъала хир бу-кха ас хьоьгу бала… 1илман Юсупов |
|
|
|
#614 |
|
Вес репутации: 9 |
* * *
ГIаргIулеш цIаяьхки. Тийналла яйн, ХIаваэхь ма-дийкки маршаллин илли. Марха ю хинкисин йовлакхал яйн - Можачу малхо и шен коьрта тилли. Серлонца лийчабеш тIебаьлла бай, ЗIаьнарийн чухчари комаьрша Iена. Даймехкан васто а бос ийци кIайн, Массо а гIаргIули евзича шена. Сирла де стиглара чудоьсси дайн. Дитташ Iа вовшашца Iамал а тайна. ГIаргIулеш цIакхечи иллешца шайн, Со яздан векалвеш бIаьстенан жайна… Iилман Юсупов |
|
|
|
#615 |
|
Вес репутации: 9 |
***
Кхаж баьлла керлачу гуьйрене кхин цкъа-ъ ладогIа, Со хьуьнах лелаш ву, къорза куз когашца хьуьйш. Мохк хуьйцу олхазарш ма-гиннехь, сайн шерийн могIа Сийначу стигалахь хетало царах дIауьйш. Белхаме и аьзнаш дIадайча льмнашна тIехьа, ЦIеххьанчу ойлано кхетамехь кхуллу-кх цхьа вас: БIаьсте ма-яьллинехь, олхазарш доьрзур ду цIехьа, Амма сан дIадахна шераш кхин схьадогIур дац. Хетарехь, иштта сан дахар а дIагIур ду хецна, Дуьненан майданахь шозлагIа бIаьсте ца гуш. ЧIагIдо и стиглано - лепачо сира бос эцна, Мархаша - дIалаьцна Iачара сан маьлхан гIуш. 1илман Юсупов |
|
|
|
#616 |
|
Вес репутации: 9 |
СЛОВО О ПОЭТЕ ИЛЬМАНЕ ЮСУПОВЕ
Ильман Юсупов родился в Казахстане В 1970 году с отличием окончил Махкетинскую среднюю школу Веденского района. В 1977 году успешно окончил исторический факультет Ленинградского государственного университета (ЛГУ) имени А.А.Жданова (ныне Санкт-Петербургский госуниверситет). В 1978–1993 годы работал учителем истории и заместителем директора по учебной части в разных сёлах Чечни. В 1993 году несколько месяцев занимал должность заместителя редактора газеты «Маршонан аз» («Голос свободы»). В августе 1993 года был назначен главным редактором литературно-художественного журнала «Орга» («Аргун»). Во время Первой русско-чеченской войны входил в редколлегию правительственной газеты «Ичкерия», которая выпускалась подпольно (до июня 1995 года — в Ведено). В сентябре 1996 года Ильман Юсупов назначен первым заместителем начальника Департамента школьного образования ЧРИ, позже преобразованного в министерство образования и науки ЧРИ (эту должность он занимает по сегодняшний день). Член Союза писателей ЧРИ. Национальный мастер спорта ЧРИ по шахматам. Кавалер ордена «Яхь» («Достоинство»). С 2001 года — в эмиграции. В настоящее время живёт в Швеции. Если говорить о поэзии конкретно, то писать стихи Ильман начал ещё со школьных лет. Впервые в печати появился в 1969 году — на популярной в то время литературной странице республиканской газеты «Ленинан некъ» («Ленинский путь»). Это была небольшая подборка стихов, о которой высоко отозвался один из старейших чеченских поэтов Хас-Магомед Эдилов. Дальше печатался во всех газетах, которые выходили на чеченском языке, начиная от веденской районной «Колхозан дахар» («Колхозная жизнь») и кончая республиканской «Васт» («Образ»). Многие стихи Ильмана Юсупова, написанные в начале творческого пути, были включены в коллективные сборники «Даймехкан мукъамаш» («Напевы Родины») и «Шерийн гунан когашкара» («У подножья лет»), вышедшие в Грозном (ныне Джохар) в 1985 и 1989 годах. В предисловии к книге «Шерийн гунан когашкара», название которой дало стихотворение Юсупова, чеченский писатель Ислам Эльсанов писал: «Нохчийн поэт Юсупов Iилман шен хьалхарчу стихашца дуьйнна шен къаьсттинчу хотIаца веана вайн поэзи юкъа. Гуьйре ю. Дитташка ас кадам бо хан. Къанъелла стигал а яц хIинца лекха. ГIаргIулийн хьожано мустдина догIа Дахкаро къарйинчу тийналлех декха… Поэтически хьежамашца, шен кхоллараллин мехаца-маьIница суна иза Супаев Русланна а, Бисултанов Аптина а герга хета, уьш хIора а ша-ша вовшех къаьсташ воллушехьа. Къаьсттина дика аьтто хилла Юсупов Iилманан поэзехь шира йолчу стихан барамехь. Иза сонет ю. Ритмаца, рифмица, поэтически техникица иза «цIена» а ю цуьнан. Иза иштта хилар гур ду хIара книга ешначунна. Юсупов Iилмана дуккха а керла дустарш, басарш деана нохчийн поэзе. «Шерийн гунан когашкара вогIуш верг со ву…» аьлла, яздина Iилмана цкъа хьалха, шен цхьа книга а араялале. Цуьнан синхаам кхетамо ца лаццал кIорга боьзна бу дIадаханчу чкъурийн синхаамех, иэсах. Оцу синхаамаша, хьала а ойий, иэсан гIу чу воссаво иза. Ткъа хууш ма ду, лаьтта тIехь стигална уггаре гергарниг — дийнахь а стиглара седарчий гойтург… гIу хилар… Iилмана, шен хьекъалх, кхетамах доцуш, гIу харжар эрна ма дац!». Первая отдельная книга Ильмана Юсупова, которая называлась «Заманан мазлагIа» («Пасека времени»), вышла в 1991 году, и получила положительные рецензии. Вот что писал, например, известный чеченский поэт и литературный критик Магомед Сулаев, анализируя этот сборник: «Юсупов Iилманан цIе нохчийн литературехь дуьххьара гучаелира 80-чу шерашкахь. Йозанан амал шатайпа хиларца, ойланийн хатI а, вастийн къепе а кхечерачарах тера доцуш хиларца билгалваьлла иза шен кхоллараллин мур дIаболалушшехьа». А эти строки взяты из статьи поэта Зайнди Байхаджиева, также написанной после выхода в свет «Пасеки времени»: «Юсупов Iилманан кхоллараллех лаьцна дош яздан хийлазза къолам-кехат меттахъхьадина аса. Амма юха а, кхин ца яздеш саца там бара иза, олий, Iадда Iара. Вайн литературехь дуьххьара хуьлуш ма дац оцу тайпана хIума. Поэзин стигалахь цIеххьана къага а къегий, поэзи езархойн шайна тIе тидам а бохуьйтий, хийлазза, дахкарлахь седарчий санна, дIаяйна нохчийн поэзехь дукха цIераш. Амма 1991-чу шарахь араелира Юсупов Iилманан дуьххьарлера стихийн гулар «Заманан мазлагIа». ТIаккха кхоччуш хиира суна вайн нохчийн поэзе бакъволу поэт веана хилар». Подтверждением тому, что в «чеченскую поэзию пришёл настоящий поэт», стал выход в свет последующих сборников Ильмана Юсупова: «Доьналлин маьждиг» («Мечеть стойкости») и «Иэсан гIу» («Колодец памяти»), изданных уже в столице независимой Ичкерии — городе Джохаре в 1997 и 1999 годах. Чеченская поэтесса Зайнапи Сулейманова, дочь известного в стране поэта и учёного Ахмада Сулейманова, анализируя творчество своего коллеги Ильмана Юсупова, писала: «Нохчийн поэтан Юсупов Iилманан цIе дика евза вайн республикехь. Муьран зорбанехь а, юкъарчу гуларшкахь а, шен къаьсттинчу гуларехь а арайийлина цуьнан произведенеш. Iаламат дика поэтикин законаш довзар, нохчийн лексикех шуьйра пайдаэцар, массо а жанрашкахь шен корматалла зер — иштта агIонаш гойту шатайпана хатI долчу поэта Юсупов Iилмана шен башхачу кхоллараллехь». Высокую оценку «уникальному творчеству» И.Юсупова дал и литературный критик А.Хусаинов, которому, чтобы придти к столь лестному отзыву, было достаточно проанализировать всего лишь одно стихотворение поэта — «ХьагIйолчуьнга» («Ненавистнику»): «Цо кхин язйина хIумма а ца хилча а, хIокху цхьана стихотворенино а гойтур дара Юсупов Iилман нохчийн поэзехь шен онддачу а, шатайпанчу а боларца вогIуш хилар». Немало стихов Ильмана Юсупова переведено и на русский язык. Его переводчиками были известные поэтессы Ия Николаенко (наша землячка) и Новелла Матвеева (москвичка). О своём знакомстве с поэтом И.Юсуповым и работе над его переводами Ия Николаенко писала буквально следующее: «С Ильманом Юсуповым меня познакомили поэты Абдулла Садулаев и Ямлихан Хасбулатов. Они очень высоко ценили его поэзию. По их просьбе, я перевела на русский язык около 20 стихотворений Ильмана Юсупова. Было очень трудно переводить его стихи. Образы, которых хватило бы на одно-два стихотворения, он умудрялся вместить в четверостишие. Своеобразный поэтический стиль у него». А вот что писал один из самых оригинальных чеченских поэтов Мусбек Кибиев в своём письме московской поэтессе Новелле Матвеевой: «Уважаемая Новелла! В районе, где я живу (Веденский — Автор), открытием последних лет стал очень талантливый чеченский поэт Ильман Юсупов. Мне бы хотелось, если у Вас найдётся время, чтобы Вы перевели на русский язык штук десять его стихотворений с последующей публикацией их в журнале «Дружба народов». Если Вы дадите согласие, то он сам подготовит подстрочники. Ждём вестей от Вас! С уважением, Мусбек Кибиев. 28 сентября 1985 года». Некоторые стихи Ильмана Юсупова переложена на музыку. Многие наши композиторы жалуются, что трудно писать песни на его стихи, которые «страдают» плотностью образов и непривычным течением стихотворной фразы. Среди тех, кто сумел преодолеть этот барьер, были композиторы и певцы Имам Алимсултанов, Гилани Алимханов и Саид Димаев (песня «Зезаг ду со»). Плотность образов, оригинальность сюжета, колоритность языка — это и есть тот самый особый почерк, который выделяет Ильмана Юсупова в чеченской поэзии как самобытного поэта, самородка в буквальном смысле этого слова, взявшегося покорить литературный Олимп. Что это не пустые слова, можно убедиться, и при этом получить огромное удовольствие, ознакомившись с колоритным языком Ильмана Юсупова, которому позавидует даже самый опытный собиратель чеченского фольклора. Вот они те самые «новые сравнения, краски» («керла дустарш, басарш»), которые принёс в чеченскую поэзию Ильман Юсупов: «Ас сайн ненан бIаьрхих шекъа дина», «Аьхна ду сан иллин маликийн тIемаш», «Веччалг санна, лаьттан чкъурах йоьлла гIура-йис», «ГIаргIулийн хьожано мустдина догIа», «Дагалецам вичIабоккхуш, лакхло шерийн гIат», «Дахар ду заманца хьаббарех ловзар», «Деган Iомахь буру хьийзо шовкъийн кIуркIмани», «Доьналлин хьаьж тIера хьацар», «Дуьненан буйнара бIешеран аьлха», «Илли алар — йоьрзуш йоцчу чевнах цIий далар», «Мархаш ю — билхина маьлхан бIаьрг бакъабен йовлакхаш», «Ойланаш яр — син пардонна сийлахь даьIнаш дахар», «Са тоьгуш сайн къоман амалан теца», «Стигало-м хебадо тIехь маьлхан нур даьгна хьаж а», «ТIаьхь-тIаьхьа шийлачу хаспашка марзделла Iалам», «Ткъа дог, дIаладоьгIча, аре ю тIеман», «Хьан чаккхенехь гIаргIулеш ю — дукхатIадамаш», «ХьаргIанан тIомал а Iаьржа дин — дахаран тIаьххьара де», «ХьогIан хьожа етталучу бIаьран ира урс», «Шан пардонан ахкарг дина генаш гIоьвно гIорош», «Шелбелла бутт Iуьллу мархашлахь хебаш», «Эшаман ша башош кхиаман четахь»… Вниманию читателей предлагается подборка стихов Ильмана Юсупова на чеченском языке, составленная по сборникам «Заманан мазлагIа» («Пасека времени»), «Иэсан гIу» («Колодец памяти») и «Доьналлин маьждиг» («Мечеть стойкости»). Ведущее место в этой подборке занимают стихи, написанные в жанре сонета («шира йолчу стихан барам»), и четверостишия, в которых нельзя не заметить следы «поэтической техники» маэстро, приобретённой годами напряжённого труда: Шераша мохь лацахь оьздачу сан дешан ге тIе, Стешхачу хьацарца бех а еш сан деган ботт, Сардаман топ тохий сан иллин осалчу хье тIе, Ахь иза доIанза дIадолла, сан ненан мотт… А мы, в свою очередь, пожелаем замечательному поэту Ильману Юсупову, который находится в зените славы, новых творческих успехов на литературном поприще и всех благ в дальнейшей жизни, которую он без остатка посвятил служению своему народу. Дала аьтто бойла хьан, Iилман! Абу-Хусайн Шамилёв, литературный критик |
|
|
|
#617 |
|
Вес репутации: 9 |
***
Даймехкан гIаролехь хан йоккхуш сема, Бухтоха кийчча Iаш кхерамаш тIеман, Букъ тIехьа лоьцуш шен дай баьхна кхерч. Даггара вецаш шен халкъана, цIийнна, Ша хьанал даьккхинчу рицкъанан сийнна Лоьруш шен куьйгаш тIехь мел кхиъна берч, ДагтIера дIайохуш стешхаллин гIоьмаш, Даггара кхиош шен ойланийн стоьмаш, Поэзин дитта тIехь кходуш шен га, Цхьа маьIна билгалдеш, кхоллалахь шеко, Майрра бIобулуш шен иллин аз деко, Дош кхуллуш, дошамах ца етташ ка, Вар-валар гайтаран терахьийн йоза, Кадолуш шен байтийн терзанахь оза, Шен дагалецамаш абаде хьош, Халонех чекхвуьйлуш, ца лиеткъаш цкъа а, Шен юьхь тIе ца юллуш туьтмIаьжиг цхьа а Верг ву-кха хьакъ ала Даймахках дош… Iилман Юсупов |
|
|
|
#618 |
|
Вес репутации: 9 |
Аьхкенан суьрташ
Стигла кхийда лаьмнийн сийна баххьаш, Цаьрга хьежа ца до-кх суна кIорда. Со ирзера вогIу, йол цIа яхьаш, Ченан кIуьро къайлайохуш ворда. ХIоаш санна, горга тIулгаш луьйсуш, Генна боьранашлахь дохк ду къоьжа. Уьду мархаш, хьалхайовларх къуьйсуш. Мара къовла лууш маьлхан гоьжа. ТIеттIа Iеткъаш, малхо IиндагI къийдо, Дийна мел дерг механ «хIуьпах» хьегош. Цаьпцалгаша шовкъе аьзнаш ийдо, ХIара дерриг Керка-дукъ а декош. Дуьне мел ду тевно туьйсу Iеха Верас хилла хьийза гIуш-лакхенан. Некъа йистехь бецийн къужалш еха Евзар йоцчу яьхна варкъо ченан. Хьоме Даймохк! Муьлха ву сан къомах Хьо карийнарг кхузахь уггар хьалха? Ма дезийла хада сан хьан чомах, Гуттаренна хьоьх а ваьлла, кхалха… Iилман Юсупов |
|
|
|
#619 |
|
Вес репутации: 9 |
Цхьалхачу сан гIенийн бос баьхьна Iу
Бутт бу — ахь бIаьргашца летийна ч1урам. Хиллера ахь бина седарчийн цу Сан даго ша худуш ца хаззал хурам. Хьайн марзо йоьлча сан кхетамна чу, Хьайн куьцах дин деш, хьо елира кура-м. ХIетте а, синметтехь со кхобуш ву Хьан болар хьаьстича къонбелла урам. Сатийсам берриг а соьца Iаш бу — Хьан деган гIулгана кIордийна кIурам. Дицделла даланза хьан сибат ду Сан иэсан тулгIено ловзаден бурам. Iожалло дIахьарчош сан кхиэлан баккхал, Хьайх лаьцна илли цу юккъера даккха… |
|
|
|
#620 |
|
Вес репутации: 0 |
Дагахьбаллам
Ойла ца еш ас хьан сина дина халахетар ТIедазделла, балехь бу сан стихийн хIора могIа… Ма зовдаха тIера дара хьан эсалчу деган хедар Сан сихаллин моханечу дешнийн чIиркъе догIа. И дIахудуш, саьхьарбаьлла сан шеконан орам Гирий хьуна, цIубдар санна, вайн безамах бекхаш? ХIетахь чIогIа хало ларна, дагна хилла хорам ДIа ца болуш, дукъделла ду cан синтеман легаш… Ирс хиллий-цца йокъанехь а таро йолуш хьекъа, Йочанера гIо ца лоьхуш дегнийн кораш дила… Лууш ву сайн бIаьргийн стигал даим Iахар къекъа, ДогIа теран билгалонна хьан стелаIад хила!.. Iилман Юсупов |
|